(Tuần từ 20/7 – 2/8/2026) 

Thực hiện: Hoàng Việt Hải, Nguyễn Hoàng Trang, Trần Phạm Bình Minh

Hiệu đính: Nguyễn Nhật Minh

Có những giai đoạn mà lịch sử tranh chấp Biển Đông sẽ nhìn lại như một điểm gãy. Hai tuần cuối tháng 7 năm 2026 có đầy đủ dáng dấp của một điểm gãy như vậy: ba vụ va chạm chỉ trong vòng 7 ngày, một văn bản pháp lý có thể định hình cách Trung Quốc chiếm giữ các thực thể tranh chấp, một con tàu Việt Nam chìm giữa Trường Sa mang theo nhiều câu hỏi không ai muốn hỏi, và một nghị quyết của Ban Chấp hành Trung ương Đảng lần đầu tiên nâng vấn đề Biển Đông lên tầm học thuyết quốc gia biển.

Chuyển Động Biển Mở Số 14 sẽ tường thuật và phân tích trọn vẹn giai đoạn này.

Khi việc chiếm biển không cần nổ súng

Ngày 1 tháng 8, Bắc Kinh ban hành 16 điều “Biện pháp quản lý Khu Bảo tồn Thiên nhiên Quốc gia Hoàng Nham Đảo”. Trên mặt báo, đó chỉ là một sự kiện lẫn giữa các tin tập trận. Nhưng văn bản “bảo tồn thiên nhiên” ấy sẽ hiện ra hoàn toàn khác khi được đặt cạnh những sự kiện diễn ra cùng lúc: Philippines nộp hải đồ đường cơ sở lên Liên Hợp Quốc hai ngày trước đó, Trung Quốc bác bỏ ngay lập tức, hải quân và không quân Trung Quốc diễn tập hiệp đồng cùng nội dung huấn luyện lên tàu kiểm tra quanh bãi cạn, trong khi dữ liệu nửa đầu năm 2026 cho thấy lực lượng Trung Quốc hiện diện áp đảo tại đây. Nhìn trong tổng thể đó, đây chính là một mảnh ghép nền tảng của một mô hình chiếm đoạt được Chuyển Động Biển Mở Số 14 đóng khung bằng một thuật ngữ mới mà chúng tôi tự xây dựng, và soi rõ từng lớp từ hiện diện thực địa, vỏ bọc pháp lý, đến răn đe quân sự.

Vì sao mô hình này có thể tạo tiền lệ áp dụng cho bất kỳ đâu ở Biển Đông? Vì sao Trần Hưng Đạo, từ bảy thế kỷ trước, đã mô tả chính xác chiến lược này? Câu trả lời được thảo luận trong toàn văn.

Đằng sau tuyên bố của Bộ Ngoại giao Việt Nam

Ngày 23 tháng 7, sau vụ đối đầu gây thương tích giữa Trung Quốc và Philippines tại Bãi Cỏ Mây, Người Phát ngôn Bộ Ngoại giao Việt Nam đưa ra lập trường của Việt Nam với những diễn ngôn tưởng như khuôn mẫu thông lệ, nhưng phân tích kỹ hơn, lại có những điểm rất đáng chú ý. Chuyển Động Biển Mở Số 14 sẽ chỉ ra rằng sự mơ hồ trong tuyên bố ấy không phải là sự yếu kém trong soạn thảo mà là nỗ lực tinh tế cho một bài toán pháp lý và thế cân bằng đang giữ cho tình hình khu vực không phức tạp thêm.

Con tàu chở 62 người và những câu hỏi không được đặt ra

Tàu Khôi Nguyên 18 chìm gần Đá Chữ Thập nhất. Tính đến nay, vẫn còn 13 thuyền viên bị mất tích. Vụ việc để lại nhiều câu hỏi về cái giá phải trả của mô hình hậu cần “phủ nhận trách nhiệm”. Phần tường thuật và lược trích phân tích của Dự án Đại Sự Ký Biển Đông về vụ việc sẽ có trong số này.

Việt Nam nâng tầm chiến lược về biển

Cũng trong thời gian này, một sự kiện có tầm vóc chiến lược dài hạn đã diễn ra ở Hà Nội. Đó là Hội nghị Trung ương 3 khóa XI và Nghị quyết 20-NQ/TW ra đời. Lần đầu tiên, chiến lược biển của Việt Nam đã được nâng tầm thành học thuyết “quốc gia biển mạnh”. Chuyển Động Biển Mở Số 14 đọc văn kiện này trong một bối cảnh tàu sân bay USS George Washington cập cảng Đà Nẵng chỉ một ngày sau khi biên đội Nga rời Cam Ranh, và chưa đầy một tháng sau chuyến thăm TP.HCM của biên đội hải quân Trung Quốc.

Và những chuyển động ít được theo dõi

Phần cuối của Chuyển Động Biển Mở Số 14 dành cho những chuyển động sẽ định hình cán cân răn đe Tây Thái Bình Dương trong thập niên tới. Đó là sự hiện diện kỷ lục của hải cảnh Trung Quốc phía đông Đài Loan, cuộc diễn tập Hán Quang lần đầu tiên có nội dung chống phong tỏa, Nhật Bản lần đầu phóng Tomahawk từ khu trục hạm, RIMPAC 2026 lần đầu tiên cho tàu không người lái phóng đạn thật, và một kênh đối thoại quân sự Hoa Kỳ – Trung Quốc bất ngờ ấm lên giữa lúc mặt biển nóng nhất.

Những sự kiện rời rạc khi được ghép lại một cách có hệ thống, tạo thành một bức tranh chứa đựng chiều sâu nhiều thông điệp.

—

Tải toàn văn Chuyển Động Biển Mở Số 14 ở đây.

Đây là ấn phẩm trong Không gian tri thức chuyên sâu. Vui lòng đọc hướng dẫn tiếp cận ở đây.

Nguyên tắc hoạt động của Dự án Đại Sự Ký Biển Đông.

—————

Dự án Đại Sự Ký Biển Đông tồn tại dựa trên tài trợ của cộng đồng. Nếu quý độc giả muốn có một nguồn thông tin tri thức khách quan, đa chiều dựa trên chiều sâu chuyên môn và dữ liệu có hệ thống, Dự án Đại Sự Ký Biển Đông là một địa chỉ mà mọi người có thể tin tưởng. Hãy chung tay cùng với chúng tôi duy trì Dự án bằng cách tài trợ cho Dự án, và khuyến khích bạn bè, đồng nghiệp cùng tài trợ Dự án. Xem hướng dẫn tài trợ ở đây: https://dskbd.org/tai-tro-cho-du-an/. Báo cáo tài chính sẽ được tổng kết vào cuối mỗi hai năm. Chúng tôi xin trân trọng cảm ơn.