(Tuần từ 6/7 – 19/7/2026)

Thực hiện: Hoàng Việt Hải, Nguyễn Hoàng Trang, Lê Lam Kiều

Hiệu đính: Nguyễn Trịnh Đôn

Kỳ báo cáo này tập trung vào giai đoạn từ ngày 6 đến ngày 19 tháng 7, trong đó nổi bật là khoảng cách ngày càng lớn giữa việc củng cố vị thế pháp lý và sự xói mòn trên thực địa. Những chiến thắng pháp lý của Manila và các đối tác chưa tạo ra sự thay đổi tương ứng trên vùng biển bị Trung Quốc tranh chấp.

Dịp kỷ niệm 10 năm phán quyết trọng tài 2016 và việc Trung Quốc kỷ niệm Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển (UNCLOS) đã khơi mào cho một loạt tuyên bố ngoại giao dày đặc trong vòng hai tuần. Nhưng đồng thời, Trung Quốc vẫn tiếp tục đẩy mạnh xây dựng, gia tăng sức ép của lực lượng hải cảnh và hoạt động hải quân trên khắp quần đảo Hoàng Sa, khu vực gần Đài Loan, và các vùng biển mà Nhật Bản tuyên bố chủ quyền. Tính đồng thời này nhiều khả năng không phải là sản phẩm của một chiến dịch tập trung do Bắc Kinh điều phối, mà xuất phát từ việc nhiều cơ quan Trung Quốc hành động độc lập theo lịch trình riêng trên các mặt trận quân sự, pháp lý, thông tin và văn hóa. Điều này khiến các nước khó có thể ứng phó bằng một chính sách duy nhất.

Trong khi đó, Hoa Kỳ và các cường quốc tầm trung trong khu vực đều đang điều chỉnh lại thế trận, song độ bền vững của những điều chỉnh này vẫn chưa thể xác định. Cuộc khủng hoảng vận tải biển tái diễn tại Eo biển Hormuz đã bổ sung thêm một điểm nghẽn mang tính toàn cầu, gây hậu quả trực tiếp đến an ninh năng lượng của các nền kinh tế Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương.

Trích lược thông điệp thiết yếu

1. Cuộc phản công pháp lý của Bắc Kinh nhân dịp kỷ niệm Phán quyết Biển Đông tiếp nối nỗ lực phản bác bằng văn bản đã kéo dài hơn một thập kỷ của Trung Quốc, từ Văn kiện Lập trường năm 2014, Sách Trắng năm 2016, đến Nghiên cứu Phản biện năm 2018. Điểm mới lần này là các báo cáo đánh giá cấp Bộ đưa ra lập luận mới, gồm yêu sách dựa trên nguyên tắc “estoppel” (mất quyền phản bác) từ chính các bản đồ lịch sử của Philippines, kết hợp với việc tái sử dụng câu chuyện di sản văn hóa lâu đời như sách hướng dẫn đi biển Canh Lộ Bộ (Genglubu), được tính toán thời điểm để khớp với khoảng thời gian diễn ra lễ kỷ niệm.

2. Đá Hải Sâm là diễn biến thực địa có tác động lớn nhất trong kỳ báo cáo này. Việc chuyển từ nạo vét sang xây dựng hạ tầng thường là bước đệm trước khi Trung Quốc lắp đặt radar, hầm trú ẩn kiên cố và hệ thống tên lửa, qua đó mở rộng mạng lưới quân sự tích hợp tại quần đảo Hoàng Sa.

3.  Washington đang đối trọng với chiến thuật thực thi pháp luật của Trung Quốc bằng cách bố trí tiền phương một hải đội tàu tuần duyên bên trong Chuỗi đảo thứ nhất. Đây là một bước leo thang có tính toán nhằm tránh quân sự hóa công khai. Thời hạn phê duyệt ban đầu đến ngày 30 tháng 9 năm 2026 trùng với thời điểm kết thúc năm tài khóa Hoa Kỳ, do đó nên hiểu đây là một mốc rà soát chứ không phải thời hạn chấm dứt đã định trước.

4. Các hoạt động của Trung Quốc và Nga trải rộng trên nhiều mặt trận, bao gồm một vụ thử tên lửa đạn đạo phóng từ tàu ngầm, một cuộc tuần tra chung ở Thái Bình Dương, và một cuộc diễn tập bắn đạn thật bên trong vùng đặc quyền kinh tế (EEZ) của Nhật Bản, được giới phân tích nhìn nhận là một phần trong nỗ lực rộng hơn nhằm bình thường hóa sự hiện diện mở rộng của hai nước này. 

5. Một chỉ dấu quan trọng cần theo dõi là liệu sự hiện diện của hải cảnh Trung Quốc ở phía đông Đài Loan có chuyển thành thế trận đồn trú thường trực hay không. Nếu điều này xảy ra, đây sẽ là tín hiệu Trung Quốc chuẩn bị cho các hành động thực thi pháp luật quyết đoán hơn, tác động trực tiếp đến Đài Loan, Nhật Bản và Philippines.

6.  Việt Nam, Malaysia và Philippines đều đang đầu tư vào năng lực tự chủ giám sát chủ quyền và hạ tầng lưỡng dụng, nhưng với mốc hoàn thành kéo dài đến năm 2028-2029, sẽ tồn tại một khoảng trống năng lực nhiều năm, trong thời gian đó, ba nước vẫn phải phụ thuộc vào các đối tác và đồng minh tương ứng.

7. Các cuộc tấn công mới nhằm vào tàu chở dầu trong và quanh Eo biển Hormuz, được cho là do Iran thực hiện sau khi lệnh ngừng bắn sụp đổ, đang đe dọa các hành lang năng lượng nối liền các nước xuất khẩu vùng Vịnh với người tiêu dùng khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương, đồng thời làm gia tăng rủi ro về xác định thủ phạm tấn công và nguy cơ va chạm ngoài ý muốn giữa hải quân các nước trong khu vực.

Báo cáo đầy đủ dưới đây với 35 trang, hệ thống hóa và phân tích sâu những sự kiện được chọn lọc trong khoảng thời gian báo cáo, nhằm giúp độc giả nhanh chóng nắm bắt tầm quan trọng, hàm ý chiến lược hay nghị trình đằng sau. Nội dung dành nhiều không gian phân tích những chuyển động mới nhất trong tư duy chiến lược và hợp tác quốc phòng của Việt Nam, cũng như bao phủ những lĩnh vực sau:

I. BIỂN ĐÔNG

I.1. Các hoạt động vùng xám và hành vi cưỡng ép của Trung Quốc

I.2. Các động thái mở rộng lãnh thổ và quân sự của Trung Quốc

I.3. Phản ứng của Philippines

1.4 Phản ứng của Việt Nam

I.5. Các cuộc tập trận quân sự đa phương và hoạt động liên minh

1.6. Ngoại giao, đàm phán COC và lập trường ASEAN

I.7 Hợp Tác hàng hải khu vực và xây dựng năng lực

II. ĐÀI LOAN VÀ EO BIỂN ĐÀI LOAN

II.1. Áp lực không-hải dai dẳng của Trung Quốc

II.2 Diễn biến chính trị xuyên eo biển

II.3 Thế trận quốc phòng và các phản ứng của Đài Loan

III. BIỂN HOA ĐÔNG VÀ ĐÔNG BẮC Á

III.1 Hoạt động của Hải cảnh và tàu khảo sát Trung Quốc

IV. NHỮNG DIỄN BIẾN CHIẾN LƯỢC LIÊN KHU VỰC

IV.1 Khủng hoảng hàng hải Trung Đông và các yết hầu toàn cầu

IV.2 Triển khai lực lượng chiến lược và tập trận song phương

IV.3 Hệ thống Dưới mặt nước và Hệ thống Không người lái

—

Tải toàn văn Chuyển Động Biển Mở Số 13 ở đây.

Đây là ấn phẩm trong Không gian tri thức chuyên sâu. Vui lòng đọc hướng dẫn tiếp cận ở đây.

Nguyên tắc hoạt động của Dự án Đại Sự Ký Biển Đông.

—————

Dự án Đại Sự Ký Biển Đông tồn tại dựa trên tài trợ của cộng đồng. Nếu quý độc giả muốn có một nguồn thông tin tri thức khách quan, đa chiều dựa trên chiều sâu chuyên môn và dữ liệu có hệ thống, Dự án Đại Sự Ký Biển Đông là một địa chỉ mà mọi người có thể tin tưởng. Hãy chung tay cùng với chúng tôi duy trì Dự án bằng cách tài trợ cho Dự án, và khuyến khích bạn bè, đồng nghiệp cùng tài trợ Dự án. Xem hướng dẫn tài trợ ở đây: https://dskbd.org/tai-tro-cho-du-an/. Báo cáo tài chính sẽ được tổng kết vào cuối mỗi hai năm. Chúng tôi xin trân trọng cảm ơn.