(Tuần từ 1/7 – 7/7/2026) 

Thực hiện: Hoàng Việt Hải, Nguyễn Hoàng Trang | Hiệu đính: Nguyễn Nhật Minh

Tuần từ ngày 1 đến ngày 7 tháng 6 được định hình bởi sự mở rộng có phối hợp, đa hướng của áp lực vùng xám từ phía Trung Quốc dọc theo vành đai hàng hải của Đài Loan, diễn ra song song với quá trình phản ứng tập hợp lực lượng ngày càng mạnh mẽ của các đồng minh của Hoa Kỳ trên toàn khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương, và sự cạnh tranh thực thi pháp luật hàng hải mở rộng sang Ấn Độ Dương và các vùng tiếp cận phía đông Địa Trung Hải. Bắc Kinh đã khai mở một hướng tác chiến mới ở phía đông Đài Loan, sử dụng cả lực lượng hải cảnh lẫn các tàu thuộc Bộ Giao thông vận tải mang danh nghĩa là dân sự để khẳng định quyền tài phán tại vùng biển mà Nhật Bản và Philippines vừa mới tuyên bố khởi động đàm phán phân định Vùng đặc quyền kinh tế (EEZ), trong khi đồng thời leo thang mức độ phức tạp trong các hoạt động chống lại tiền đồn Pratas (Đông Sa) của Đài Loan và thăm dò nguyên trạng tranh chấp tại bãi cạn Scarborough. Các hành động này tập trung vào những tuần trước thềm kỷ niệm lần thứ mười Phán quyết Trọng tài Biển Đông năm 2016 ngày 12 tháng 7, một thời điểm cần được xem xét như một dấu hiệu có thể của một chiến dịch gây áp lực được sắp xếp theo trình tự có chủ đích.

Trích lược thông điệp thiết yếu

1. Việt Nam và Trung Quốc tiếp tục thúc đẩy quan hệ ngoại giao với việc đàm phán giữa các nhóm công tác về Biển Đông trong khi cả hai chính phủ đẩy nhanh các hoạt động xây dựng đơn phương trên thực địa, với Trung Quốc là Bãi Hải Sâm và với Việt Nam là chương trình cải tạo lớn nhất từ trước đến nay tại quần đảo Trường Sa. Đáng chú ý trong sự kiện đàm phán song phương lần này là sự bất cân xứng giữa hai đoàn đàm phán. Phía Việt Nam cử Chủ nhiệm Ủy ban Biên giới Quốc gia Nguyễn Đăng Thắng, một tiến sĩ luật quốc tế được đào tạo tại Đại học Cambridge cũng như sở hữu một nền tảng chuyên môn rất mạnh về luật biển quốc tế. Trong khi đó, phía Trung Quốc cử ông Hồ Vĩ, chỉ được gọi là đại diện về các vấn đề biên giới và đại dương của Bộ Ngoại giao Trung Quốc. Điều này phản ánh sự tương phản giữa một Hà Nội đang chủ động xây dựng hình ảnh một quốc gia tôn trọng và vận hành bằng luật pháp quốc tế, với xu hướng của Bắc Kinh trong việc xem các cuộc đàm phán này chỉ là một kênh quản lý song phương thông thường.

2. Bắc Kinh đã thể hiện năng lực bao vây hành chính xung quanh Đài Loan bằng việc duy trì sự hiện diện thực thi luật pháp và kiểm soát giao thông đường biển ở phía bắc, phía tây và nay là phía đông hòn đảo bằng các lực lượng phi quân sự, qua đó giảm thiểu tính chất leo thang trong nhận thức quốc tế, nhưng vẫn không kém phần khẳng định quyền tài phán trên thực địa.

3. Tính đồng thời của các hoạt động của Trung Quốc ở phía đông Đài Loan, tại Đông Sa và tại bãi cạn Scarborough trong vòng một tuần duy nhất mang ý nghĩa chiến lược lớn hơn nhiều so với bất kỳ sự kiện đơn lẻ nào, bởi nó kéo giãn năng lực ứng phó hàng hải của Đài Loan và Philippines ra nhiều mặt trận phân tán cùng một lúc.

4. Sau khi sửa đổi quy định xuất khẩu quốc phòng vào tháng 4 năm 2026, Nhật Bản nhanh chóng triển khai chiến lược chuyển giao tàu chiến có chọn lọc theo từng đối tác, mở ra hoặc đẩy nhanh các cuộc đàm phán với Indonesia, Philippines và Úc. Thông qua đó, Nhật Bản từng bước biến năng lực tàu chiến dư thừa của Lực lượng Phòng vệ Biển thành đòn bẩy ngoại giao quốc phòng, củng cố các mối quan hệ an ninh song phương trong khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương.

5. Khả năng kháng tác chiến điện tử nổi lên như một yêu cầu thiết kế cơ bản đối với các hệ thống không người lái trên nhiều chiến trường, được minh chứng bằng việc Đài Loan kiểm định hệ thống dẫn đường drone trong môi trường từ chối GPS và việc Hezbollah áp dụng drone dẫn đường bằng cáp quang tại Lebanon.

6. Tranh chấp trên biển đã mở rộng vượt ra ngoài những vùng biển truyền thống, với việc Hoa Kỳ bắt giữ một tàu chở dầu Iran không quốc tịch ở phía nam Sri Lanka và tranh chấp kéo dài giữa Campuchia và Thái Lan chuyển sang giai đoạn hòa giải bắt buộc theo UNCLOS.

Báo cáo đầy đủ dưới đây với 32 trang, trình bày 27 sự kiện được chọn lọc trong tuần kèm phân tích sâu nhằm giúp độc giả nhanh chóng nắm bắt tầm quan trọng, hàm ý chiến lược hay nghị trình đằng sau. Nội dung dành nhiều không gian phân tích những chuyển động mới nhất và thế lưỡng nan của Việt Nam, cũng như bao phủ những lĩnh vực sau:

I. BIỂN ĐÔNG

I.1. Các hoạt động vùng xám và hành vi cưỡng ép của Trung Quốc

I.2. Các động thái mở rộng lãnh thổ và quân sự của Trung Quốc

I.3. Phản ứng của Philippines

I.4 Phản ứng của Việt Nam

I.5. Các cuộc tập trận quân sự đa phương và hoạt động liên minh

I.6. Ngoại giao, đàm phán COC và lập trường ASEAN

I.7 Hợp Tác Hàng Hải Khu Vực và Xây Dựng Năng Lực

II. ĐÀI LOAN VÀ EO BIỂN ĐÀI LOAN

II.1. Áp lực không-hải dai dẳng của Trung Quốc

II.2 Diễn biến chính trị xuyên eo biển

II.3 Thế trận quốc phòng và các phản ứng của Đài Loan

III. BIỂN HOA ĐÔNG VÀ ĐÔNG BẮC Á

III.1 Hoạt động của Hải cảnh và tàu khảo sát Trung Quốc

III.2 Phản ứng và hoạt động giám sát của Nhật Bản

IV. NHỮNG DIỄN BIẾN CHIẾN LƯỢC LIÊN KHU VỰC

IV.1 Khủng hoảng hàng hải Trung Đông và các yết hầu toàn cầu

IV.2 Triển khai lực lượng chiến lược và tập trận song phương

IV.3 Hệ thống Dưới mặt nước và Hệ thống Không người lái

IV.4 Diễn đàn Quốc phòng, Liên minh và Chính sách

—

Tải toàn văn Chuyển Động Biển Mở Số 12 ở đây.

Đây là ấn phẩm trong Không gian tri thức chuyên sâu. Vui lòng đọc hướng dẫn tiếp cận ở đây.

Nguyên tắc hoạt động của Dự án Đại Sự Ký Biển Đông.

—————

Dự án Đại Sự Ký Biển Đông tồn tại dựa trên tài trợ của cộng đồng. Nếu quý độc giả muốn có một nguồn thông tin tri thức khách quan, đa chiều dựa trên chiều sâu chuyên môn và dữ liệu có hệ thống, Dự án Đại Sự Ký Biển Đông là một địa chỉ mà mọi người có thể tin tưởng. Hãy chung tay cùng với chúng tôi duy trì Dự án bằng cách tài trợ cho Dự án, và khuyến khích bạn bè, đồng nghiệp cùng tài trợ Dự án. Xem hướng dẫn tài trợ ở đây: https://dskbd.org/tai-tro-cho-du-an/. Báo cáo tài chính sẽ được tổng kết vào cuối mỗi hai năm. Chúng tôi xin trân trọng cảm ơn.