(Tuần từ 25/5 – 31/5/2026) 

Thực hiện: Trần Phạm Bình Minh, Hoàng Việt Hải, Nguyễn Hoàng Trang

Hiệu đính: Nguyễn Nhật Minh

Tuần từ ngày 24 đến ngày 31 tháng 5 được định hình bởi sự hội tụ của ba động lực tương hỗ và củng cố lẫn nhau: một chiến dịch vùng xám (grey-zone) đa hướng, liên tục của Trung Quốc nhằm vào các vùng biển ngoại vi của Đài Loan, Nhật Bản và Philippines; sự củng cố ngày càng nhanh chóng của kiến trúc an ninh song phương và tiểu đa phương giữa các đối tác của Hoa Kỳ trên khắp khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương; và sự lan rộng của xung đột Hoa Kỳ – Iran vào Eo biển Hormuz, nơi Iran triển khai mìn phong tỏa và Hoa Kỳ áp đặt chế độ thực thi hàng hải đã tạo ra rủi ro mang tính hệ thống đối với chuỗi cung ứng năng lượng mà các nền kinh tế lớn của Châu Á phụ thuộc vào. Đối thoại Shangri-La lần thứ 23 tại Singapore (29-31 tháng 5) đóng vai trò cung cấp một diễn đàn có độ hiển thị cao, nơi phát đi các tín hiệu ngoại giao và năng lực, và là bối cảnh để đọc hiểu các sự cố hoạt động trên biển.

Trích lược thông điệp thiết yếu

1. Hải quân Quân Giải phóng Nhân dân (PLAN) đã leo thang tín hiệu về mặt chất lượng: nhóm tác chiến tàu sân bay Liêu Ninh tiến hành các hoạt động bay nhịp độ cao ở Biển Philippines trong khi tích hợp khinh hạm Type 054B mới được đưa vào biên chế, và Bộ Tư lệnh Chiến khu Nam PLA đã công khai xác nhận can thiệp điện tử đối với một tàu chiến mặt nước của NATO gần quần đảo Hoàng Sa.

2. Các đối tác của Hoa Kỳ đã thúc đẩy một loạt các thỏa thuận liên kết chặt chẽ: quan hệ Nhật Bản – Philippines được nâng cấp lên Đối tác Chiến lược Toàn diện kèm theo chia sẻ tình báo và đàm phán ranh giới hàng hải, Đối tác Chiến lược Tăng cường Philippines – Việt Nam, việc nối lại các cuộc tập trận hải quân Nhật Bản – Hàn Quốc, và thương vụ tên lửa BrahMos giữa Ấn Độ và Việt Nam đã hoàn thiện một cụm tên lửa bờ biển Philippines – Việt Nam – Indonesia.

3. Cuộc họp lần thứ 11 của Bộ trưởng Ngoại giao Bộ Tứ (Quad) đã đưa nhóm này tiến tới một kiến trúc có tính chức năng, khởi động hợp tác giám sát hàng hải, một khuôn khổ khoáng sản thiết yếu và một chương trình cảng biển Thái Bình Dương, đồng thời tái khẳng định tính ràng buộc của Phán quyết Trọng tài Biển Đông năm 2016.

4. Hoa Kỳ tái khẳng định rằng Hiệp ước Phòng thủ Chung với Philippines áp dụng cho các cuộc tấn công vũ trang ở bất kỳ đâu trên Biển Đông, bao gồm cả đối với các tàu cảnh sát biển, đóng lại một khoảng trống về học thuyết mà chiến lược “thân trắng” (white-hull strategy) của Trung Quốc được thiết kế để khai thác. Philippines đã công khai nêu tên Trung Quốc là trở ngại chính đối với Bộ Quy tắc Ứng xử (COC), kéo theo phản ứng ngoại giao và hoạt động mạnh mẽ của Trung Quốc tại bãi cạn Scarborough.

5. Eo biển Hormuz nổi lên là môi trường hàng hải có mật độ rủi ro cao nhất trong giai đoạn này: Iran triển khai mìn phong tỏa trong vùng biển Oman và áp đặt cơ chế kiểm soát phân loại tàu thuyền, trong khi Hoa Kỳ thiết lập chế độ thực thi hàng hải đối kháng kèm ngôn ngữ dùng hỏa lực hủy diệt, và các hoạt động rà phá mìn vẫn đang tiếp diễn, tất cả tạo ra những tác động trực tiếp đến an ninh năng lượng của Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc và Ấn Độ.

6. Áp lực trên không ở Eo biển Đài Loan đã đạt mức cao nhất hàng tháng trong năm 2026, cho thấy cam kết ngoại giao giữa Washington và Bắc Kinh vẫn chưa chuyển hóa thành sự kiềm chế trên thực địa dọc theo vùng ngoại vi của Đài Loan.

Báo cáo đầy đủ dưới đây với 31 trang, trình bày 26 sự kiện được chọn lọc trong tuần kèm phân tích sâu nhằm giúp độc giả nhanh chóng nắm bắt tầm quan trọng, hàm ý chiến lược hay nghị trình đằng sau. Nội dung bao phủ những lĩnh vực sau:

I. BIỂN ĐÔNG

I.1. Các hoạt động vùng xám và hành vi cưỡng ép của Trung Quốc

I.2. Các động thái mở rộng lãnh thổ và quân sự của Trung Quốc

I.3. Phản ứng của Philippines

1.4 Phản ứng của Việt Nam

I.5. Các cuộc tập trận quân sự đa phương và hoạt động liên minh

1.6. Ngoại giao, đàm phán COC và lập trường ASEAN

I.7 Hợp Tác Hàng Hải Khu Vực và Xây Dựng Năng Lực

II. ĐÀI LOAN VÀ EO BIỂN ĐÀI LOAN

II.1. Áp lực không-hải dai dẳng của Trung Quốc

II.2 Diễn biến chính trị xuyên eo biển

II.3 Thế trận quốc phòng và các phản ứng của Đài Loan

III. BIỂN HOA ĐÔNG VÀ ĐÔNG BẮC Á

III.1 Hoạt động của Hải cảnh và tàu khảo sát Trung Quốc

III.2 Phản ứng và hoạt động giám sát của Nhật Bản

IV. NHỮNG DIỄN BIẾN CHIẾN LƯỢC LIÊN KHU VỰC

IV.1 Khủng hoảng hàng hải Trung Đông và các yết hầu toàn cầu

IV.2 Triển khai lực lượng chiến lược và tập trận song phương

IV.3 Hệ thống Dưới mặt nước và Hệ thống Không người lái

IV.4 Diễn đàn Quốc phòng, Liên minh và Chính sách

—

Tải toàn văn Chuyển Động Biển Mở Số 11 ở đây.

Đây là ấn phẩm trong Không gian tri thức chuyên sâu. Vui lòng đọc hướng dẫn tiếp cận ở đây.

Nguyên tắc hoạt động của Dự án Đại Sự Ký Biển Đông.

—————

Dự án Đại Sự Ký Biển Đông tồn tại dựa trên tài trợ của cộng đồng. Nếu quý độc giả muốn có một nguồn thông tin tri thức khách quan, đa chiều dựa trên chiều sâu chuyên môn và dữ liệu có hệ thống, Dự án Đại Sự Ký Biển Đông là một địa chỉ mà mọi người có thể tin tưởng. Hãy chung tay cùng với chúng tôi duy trì Dự án bằng cách tài trợ cho Dự án, và khuyến khích bạn bè, đồng nghiệp cùng tài trợ Dự án. Xem hướng dẫn tài trợ ở đây: https://dskbd.org/tai-tro-cho-du-an/. Báo cáo tài chính sẽ được tổng kết vào cuối mỗi hai năm. Chúng tôi xin trân trọng cảm ơn.