(Tuần từ 11/5 – 17/5/2026) 

Thực hiện: Trần Phạm Bình Minh, Hoàng Việt Hải, Nguyễn Hoàng Trang

Hiệu đính: Nguyễn Trịnh Đôn

Tuần từ ngày 11 đến ngày 17 tháng 5 năm 2026 chứng kiến hàng loạt diễn biến về năng lực quân sự, các sự kiện trên thực địa và các động thái ngoại giao trải dài từ Chuỗi Đảo Thứ Nhất ra toàn vùng Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương. Những sự kiện dày đặc này diễn ra trong bối cảnh khủng hoảng hàng hải tại Trung Đông đang định hình lại không gian chiến lược liên quan đến ba vùng quân sự Biển Đông, Eo biển Đài Loan và Biển Hoa Đông. Tình hình hiện nay cho thấy rõ các sự kiện Biển Đông không diễn ra một cách biệt lập, bởi mỗi diễn biến tại Hormuz hay Đài Loan đều có thể điều chỉnh lại giới hạn mà Trung Quốc sẵn sàng chịu đựng hoặc leo thang ở các vùng biển gần Việt Nam.

1. Trong cùng một tuần, Bắc Kinh hành động trên hai mặt trận song song. Về quân sự, Trung Quốc công bố cột mốc mới về hàng không mẫu hạm, để tàu ngầm hạt nhân mang tên lửa dẫn đường lộ diện trước ống kính công khai, và đồng thời triển khai hải cảnh gây áp lực tại ba Vùng Đặc Quyền Kinh Tế của các nước Đông Nam Á. Tại Sandy Cay, Trung Quốc đã triển khai hoạt động khảo sát của tàu Hướng Dương Hồng 33 với sự hộ tống của tàu hải cảnh, tiếp nối các hành động cắm cờ của đoàn Philippines tại cùng khu vực trong đầu tuần, tạo ra một chuỗi leo thang bốn hành động tại một đảo nhỏ trong vòng bốn ngày. Về ngoại giao, Bắc Kinh song song thúc đẩy đàm phán Bộ Quy Tắc Ứng Xử trên Biển Đông, nhưng theo các điều khoản sẽ loại trừ bất kỳ cơ chế giám sát nào từ bên thứ ba. 

Washington phản ứng bằng một cuộc diễn tập phóng ngư lôi chống ngầm thực đạn tại vùng tiếp cận phía tây Thái Bình Dương của Đài Loan, việc đưa Mạng Lưới Nhiệm Vụ INDOPACOM vào vận hành trong Balikatan 2026, và một cuộc gặp thượng đỉnh Trump–Tập tại Bắc Kinh, nơi đồng thuận về việc mở lại Eo biển Hormuz được nêu ra song hành với một ranh giới đỏ rõ ràng của Trung Quốc đối với Đài Loan. Cùng trong bảy ngày đó, “cơ chế quản lý” Eo biển Hormuz của Iran chuyển từ tuyên bố thành thực tế vận hành, phớt lờ Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển. Một liên minh hộ tống tàu thương mại 40 quốc gia hoàn tất nhiệm vụ ủy quyền ở cấp bộ trưởng mà chưa bắt đầu triển khai trên thực địa.

Việt Nam đã đưa ra phản đối các động thái đổ bộ trên Sandy, nêu tên cả Trung Quốc lẫn Philippines trong cùng một khuôn khổ pháp lý. Một số quan điểm cho rằng việc Việt Nam tiếp tục yêu sách chủ quyền với Sandy Cay, những dải cát nhỏ không có nhiều giá trị, trong khi đang là quốc gia đang kiểm soát nhiều thực thể nhất ở Quần đảo Trường Sa, sẽ chỉ củng cố thêm những bất đồng trong nội bộ ASEAN. Phân tích quan điểm này, TS. Phạm Thanh Vân của Dự án Đại Sự Ký Biển Đông cho rằng những thực thể trên Biển Đông không đơn thuần là những dải cát nhỏ. Một thực thể nổi ở triều cao sẽ tạo ra các vùng biển mà, tùy theo tham vọng của bên yêu sách, có thể chồng lấn lên và biến những vùng biển không tranh chấp của các quốc gia ven biển thành vùng biển tranh chấp. Giữ vững lập trường tại Quần đảo Trường Sa không chỉ là vấn đề chủ quyền mà còn là bảo vệ nền tảng pháp lý để Việt Nam có thể cùng với các quốc gia có cùng ý chí ngăn chặn các đợt chiếm đóng mới và quá trình hợp thức hóa dần dần những vùng biển xung quanh. Trên thực tế, Việt Nam đã không có động thái chiếm đóng mới hay đổ bộ cấp nhà nước nào trên các thực thể không người ở Quần đảo Trường Sa kể từ khi Tuyên bố Ứng xử Các bên ở Biển Đông được xác lập, trong khi Trung Quốc, Philippines và mới đây là Đài Loan đều đã có những cuộc đổ bộ đầy tính biểu tượng được thực hiện bởi các quan chức cấp cao, chính trị gia, và lực lượng chức năng.

Báo cáo đầy đủ dưới đây với 36 trang, trình bày 26 sự kiện được chọn lọc trong tuần kèm phân tích sâu nhằm giúp độc giả nhanh chóng nắm bắt ý nghĩa hay nghị trình đằng sau. 

—

MỤC LỤC

I. BIỂN ĐÔNG

I.1. Các hoạt động vùng xám và hành vi cưỡng ép của Trung Quốc

I.2. Các động thái mở rộng lãnh thổ và quân sự của Trung Quốc

I.3. Phản ứng của Philippines

1.4 Phản ứng của Việt Nam

I.5. Các cuộc tập trận quân sự đa phương và hoạt động liên minh

1.6. Ngoại giao, đàm phán COC và lập trường ASEAN

II. ĐÀI LOAN VÀ EO BIỂN ĐÀI LOAN

II.1. Áp lực không-hải dai dẳng của Trung Quốc

II.2 Diễn biến chính trị xuyên eo biển

II.3 Thế trận quốc phòng và các phản ứng của Đài Loan

III. BIỂN HOA ĐÔNG VÀ ĐÔNG BẮC Á

III.1 Hoạt động của Hải cảnh và tàu khảo sát Trung Quốc

III.2 Phản ứng và hoạt động giám sát của Nhật Bản

IV. NHỮNG DIỄN BIẾN CHIẾN LƯỢC LIÊN KHU VỰC

IV.1 Khủng hoảng hàng hải Trung Đông và các yết hầu toàn cầu

IV.2 Triển khai lực lượng chiến lược và tập trận song phương

IV.3 Hệ thống Dưới mặt nước và Hệ thống Không người lái

IV.4 Diễn đàn Quốc phòng, Liên minh và Chính sách

—

Tải toàn văn Chuyển Động Biển Mở Số 9 ở đây.

Chính sách tiếp cận báo cáo và dữ liệu chuyên sâu của Dự Án Đại Sự Ký Biển Đông.

Nguyên tắc hoạt động của Dự án Đại Sự Ký Biển Đông.

—————

Dự án Đại Sự Ký Biển Đông tồn tại dựa trên tài trợ của cộng đồng. Nếu quý độc giả muốn có một nguồn thông tin tri thức khách quan, đa chiều dựa trên chiều sâu chuyên môn và dữ liệu có hệ thống, Dự án Đại Sự Ký Biển Đông là một địa chỉ mà mọi người có thể tin tưởng. Hãy chung tay cùng với chúng tôi duy trì Dự án bằng cách tài trợ cho Dự án, và khuyến khích bạn bè, đồng nghiệp cùng tài trợ Dự án. Xem hướng dẫn tài trợ ở đây: https://dskbd.org/tai-tro-cho-du-an/. Báo cáo tài chính sẽ được tổng kết vào cuối mỗi hai năm. Chúng tôi xin trân trọng cảm ơn.