(Tuần từ 27/4 – 03/5/2026) 

Thực hiện: Trần Phạm Bình Minh, Hoàng Việt Hải, Nguyễn Hoàng Trang

Hiệu đính: Nguyễn Trịnh Đôn

TÓM LƯỢC

(Tóm lược phục vụ việc nắm bắt nhanh cục diện. Vui lòng tham chiếu Toàn văn Báo cáo bên dưới cho chi tiết những diễn biến sự kiện, nguồn thông tin và hàm ý chiến lược.)

Tuần từ ngày 27 tháng 4 đến ngày 3 tháng 5 năm 2026 được định hình bởi sự cộng hưởng của ba véc-tơ áp lực gần như đồng thời dọc theo chuỗi đảo thứ nhất. Cuộc tập trận Balikatan 2026 bước vào giai đoạn có cường độ tác chiến cao, với Nhật Bản lần đầu tiên được tích hợp toàn diện vào các hoạt động bắn đạn thật và phòng thủ trên không tại Biển Đông, cùng một đội hình mười một tàu chiến của nhiều quốc gia công khai hải hành dưới khung hình tượng “Sức Mạnh Hải Quân Đồng Minh trong Hành Động.” Phản ứng của Trung Quốc tiếp tục diễn ra theo nhiều hướng song song với những động thái mới, trải rộng trên nhiều lĩnh vực từ thực địa, pháp lý, thông tin sang chuỗi cung ứng. Các tuyên bố chủ quyền dân sự và lập pháp từ Manila và Đài Bắc đối với các thực thể không có người ở tại Quần đảo Trường Sa, việc Việt Nam khởi công xây dựng một bảo tàng chủ đề Trường Sa kết hợp với Đài tưởng niệm Gạc Ma, cùng với làn sóng phản đối đa phương chống lại sự cưỡng ép của Trung Quốc thông qua kiểm soát cảng (port state control), đã chuyển dịch những cuộc tranh đấu từ không gian biển sang sang các lĩnh vực luật pháp nội địa, ký ức lịch sử cộng đồng, và quản trị thương mại hàng hải. Eo biển Hormuz bước vào tuần thứ chín bị phong toả, Washington chuyển hướng sang xây dựng liên minh thông qua Cơ chế Tự do Hàng hải (Maritime Freedom Construct) và Chiến dịch Project Freedom, đồng thời loại trừ Trung Quốc và Nga một cách có cơ cấu.

Trích lược thông điệp thiết yếu

1. Những động thái cưỡng ép Trung Quốc trong tuần này tiếp tục mang tính phân tán, không tập trung. Bắc Kinh kết hợp các cuộc tuần tra sẵn sàng chiến đấu của Bộ Tư lệnh Chiến khu Nam tại Bãi cạn Scarborough, các thông báo tuần tra “thường kỳ” gắn liền với nội dung chính trị chống Philippines, hoạt động thực thi lệnh cấm đánh bắt cá của Lực lượng Hải cảnh Trung Quốc (CCG) trên các vùng EEZ tranh chấp, và một hành động thị uy chuỗi cung ứng ở cấp độ phần mềm lõi (firmware) nhắm vào một thiết bị bay không người lái DJI trong Vùng Đặc quyền Kinh tế của Philippines. Những động thái này cho thấy Bắc Kinh tiếp tục cách thức áp đặt chi phí trên thực địa, pháp lý và thông tin mà không tạo ra một điểm leo thang tập trung duy nhất.

2. Sự thay đổi vị thế của Nhật Bản từ quan sát viên trở thành một bên tham gia tích cực các cuộc tập trận Balikatan đánh dấu một sự dịch chuyển căn bản cách các đồng minh Hoa Kỳ phối hợp với nhau dọc chuỗi đảo thứ nhất. Tokyo hiện đã được tích hợp sâu về mặt tác chiến vào khu vực quân sự Philippines thay vì chỉ liên kết chính trị, một diễn biến mà Bộ Quốc phòng Trung Quốc công khai mô tả là “chơi với lửa.”

3. Chuyến thăm gần như đồng thời của Bộ trưởng phụ trách Hội đồng Hải dương Đài Loan đến Bãi Bàn Than và hoạt động treo cờ do nghị sĩ Philippines dẫn đầu tại Sandy Cay trong sứ mệnh Atin Ito lần thứ tư đang thiết lập một tiền lệ chung: các quốc gia có yêu sách có thể đưa các nhân vật chính trị lên các thực thể Trường Sa không có người ở dưới hình thức dân sự mà không kích hoạt phản ứng thực thi tương xứng từ Trung Quốc. Sự kiện Bãi Bàn Than cũng cho thấy một khoảng trống trong năng lực nhận thức miền hàng hải của Việt Nam. 

4. Sự kiện máy bay không người lái DJI bị vô hiệu hoá từ xa trong EEZ của Philippines cho thấy dư địa của Trung Quốc trong việc mở rộng bộ công cụ vùng xám từ áp lực trực tiếp trên thực địa sang chuỗi cung ứng công nghệ dân sự. Sự kiện này đặt ra câu hỏi chiến lược về sự phụ thuộc của các quốc gia trong khu vực đang sử dụng máy bay không người lái, thiết bị viễn thông hoặc cơ sở hạ tầng do Trung Quốc sản xuất.

5. Trung Quốc không chỉ gây sức ép trên biển mà còn tiến sâu vào hệ thống quản trị cảng biển toàn cầu thông qua hai công cụ hoạt động theo hai tầng khác nhau. Tuyên bố đa phương do Hoa Kỳ dẫn đầu phản đối chiến dịch Kiểm soát Cảng biển của Bắc Kinh nhắm vào tàu mang cờ Panama có giá trị tín hiệu ngoại giao, nhưng sự vắng mặt của các đồng minh hiệp ước Thái Bình Dương và các cường quốc hàng hải Châu Âu khiến tuyên bố này chưa đủ trọng lượng răn đe. Trong khi đó, cuộc rà soát chống độc quyền của Tổng cục quản lí thị trường Trung Quốc (SAMR) đối với thương vụ BlackRock-MSC mua lại hệ thống cảng biển toàn cầu của CK Hutchison trị giá 22,8 tỷ USD mới là đòn bẩy thực sự: thông qua một cơ chế pháp lý hoàn toàn bình thường, Bắc Kinh có thể định hình lại cơ cấu sở hữu của những cảng biển chiến lược nhất thế giới mà không cần bắn một phát súng nào.

6. Eo biển Hormuz tiếp tục bị phong toả, nay bước sang tuần thứ chín. Đồng thời, Washington chuyển hướng sang liên minh Cơ chế Tự do Hàng hải và khung phối hợp Chiến dịch “Project Freedom”, vốn là những cơ chế để loại trừ Trung Quốc, Nga và các bên mà Hoa Kỳ coi là đối thủ. Những diễn biến này tiếp tục kéo lực lượng chiến đấu hải quân cấp cao của Hoa Kỳ vào vùng trách nhiệm CENTCOM và thúc đẩy biến động giá năng lượng trên khắp Nhật Bản, Hàn Quốc và Đông Nam Á.

—

MỤC LỤC

I. BIỂN ĐÔNG

I.1. Các hoạt động vùng xám và hành vi cưỡng ép của Trung Quốc

I.2. Các động thái mở rộng lãnh thổ và quân sự của Trung Quốc

I.3. Phản ứng của Philippines

1.4 Phản ứng của Việt Nam và hoạt động của Đài Loan tại Trường Sa

I.5. Các cuộc tập trận quân sự đa phương và hoạt động liên minh

II. ĐÀI LOAN VÀ EO BIỂN ĐÀI LOAN

II.1. Áp lực không-hải dai dẳng của Trung Quốc. Chiến hạm Hải quân PLA xuất hiện gần Bành Hồ Hải cảnh xâm nhập vùng biển Kim Môn

III. BIỂN HOA ĐÔNG VÀ ĐÔNG BẮC Á

III.1 Hoạt động của Hải cảnh và tàu khảo sát Trung Quốc

IV. NHỮNG DIỄN BIẾN CHIẾN LƯỢC LIÊN KHU VỰC

IV.1 Khủng hoảng hàng hải Trung Đông và các yết hầu toàn cầu

IV.2 Triển khai lực lượng chiến lược và tập trận song phương

IV.3 Hệ thống Dưới mặt nước và Hệ thống Không người lái

—

Chính sách tiếp cận báo cáo và dữ liệu chuyên sâu của Dự Án Đại Sự Ký Biển Đông.

Tải toàn văn Chuyển Động Biển Mở Số 7 ở đây.

Nguyên tắc hoạt động của Dự án Đại Sự Ký Biển Đông.

—————

Dự án Đại Sự Ký Biển Đông tồn tại dựa trên tài trợ của cộng đồng. Nếu quý độc giả muốn có một nguồn thông tin tri thức khách quan, đa chiều dựa trên chiều sâu chuyên môn và dữ liệu có hệ thống, Dự án Đại Sự Ký Biển Đông là một địa chỉ mà mọi người có thể tin tưởng. Hãy chung tay cùng với chúng tôi duy trì Dự án bằng cách tài trợ cho Dự án, và khuyến khích bạn bè, đồng nghiệp cùng tài trợ Dự án. Xem hướng dẫn tài trợ ở đây: https://dskbd.org/tai-tro-cho-du-an/. Báo cáo tài chính sẽ được tổng kết vào cuối mỗi hai năm. Chúng tôi xin trân trọng cảm ơn.