(Tuần từ 30/3 – 12/4/2026)

Thực hiện: Trần Phạm Bình Minh, Hoàng Việt Hải, Nguyễn Hoàng Trang

Hiệu đính: Nguyễn Nhật Minh

Sau một thời gian gián đoạn bởi những lý do bất khả kháng, Chuyển Động Biển Mở nỗ lực trở lại với độc giả Việt Nam trong bối cảnh những chiến thuật vùng xám vượt ngưỡng mới ở Biển Đông, trật tự hàng hải toàn cầu bị thách thức và suy yếu, những tuyến đường biển huyết mạch trở nên bất định hơn bao giờ hết. 

Phiên bản tiếng Việt xuất phát từ bản tiếng Anh mà Dự án Đại Sự Ký Biển Đông thực hiện cho Mạng lưới An ninh Hàng hải của Hội đồng Nghiên cứu Châu Á – Thái Bình Dương Yokosuka (The Yokosuka Council on Asia Pacific Studies). Bản tin được biên soạn và chuyển ngữ dành cho những ai muốn theo dõi tình hình an ninh hàng hải khu vực không chỉ qua các tiêu đề báo chí rời rạc, mà qua lăng kính hệ thống và phân tích, nơi từng sự kiện được đặt vào bối cảnh chiến lược rộng lớn hơn, và từng xu hướng được nhìn nhận như một phần của bức tranh tổng thể đang vận động.

Cấu trúc bản tin

Chuyển Động Biển Mở được tổ chức theo bốn trục địa lý chiến lược, phân chia theo từng vùng căng thẳng có liên kết nội tại với nhau và lấy Biển Đông là trọng tâm.

Phần 1: Tâm điểm Biển Đông. Là khu vực trung tâm của Chuyển Động Biển Mở, chuyên mục này bám sát tuyến đầu của các cuộc tranh chấp, với những vấn đề thời sự trên biển cùng những nỗ lực ngoại giao và thực địa nhằm kiềm chế nguy cơ leo thang xung đột.

Phần 2: Đài Loan và Eo biển Đài Loan, với việc theo dõi chặt chẽ mô hình hoạt động quân sự xung quanh Đài Loan của Quân Giải phóng Trung Quốc, và cách Đài Bắc phản ứng phòng thủ trong một môi trường leo thang có kiểm soát nhưng dai dẳng. 

Phần 3: Biển Hoa Đông và Đông Bắc Á, tập trung vào khu vực Senkaku và chiến lược của lực lượng hải cảnh Trung Quốc tại đây. Đây là khu vực thường bị lu mờ bởi sự chú ý dành cho Biển Đông và Đài Loan, nhưng không kém phần quan trọng trong việc hiểu chiều sâu chiến lược của Bắc Kinh.

Phần 4: Diễn biến chiến lược liên khu vực, với những sự kiện vượt ra ngoài một vùng biển cụ thể nhưng định hình toàn bộ cục diện: từ các cuộc tập trận hải quân chung, hoạt động tàu ngầm và thiết bị lặn không người lái, cho đến các khủng hoảng như Hormuz với hệ lụy trực tiếp đến cân bằng lực lượng tại Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương.

Việt Nam có lợi ích kinh tế và an ninh trực tiếp, sâu sắc và không thể tách rời khỏi Biển Đông. Nhưng trong một thế giới giao thương toàn cầu và có sự liên kết địa chính trị chặt chẽ, những diễn biến tại Eo biển Đài Loan, Senkaku, hay Hormuz cũng tác động đáng kể tới lợi ích của Việt Nam. Chúng định hình cán cân quyền lực, đặt những thách thức đối với luật quốc tế, và tạo ra các tiền lệ nguy hiểm có thể được áp dụng ở Biển Đông.

Chuyển Động Biển Mở quay trở lại như một nỗ lực đồng hành cùng các nhà hoạch định chính sách, nghiên cứu chuyên sâu, các nhà quản lý doanh nghiệp, cùng độc giả quan tâm đến Biển Đông trong việc hiểu rõ hơn, dự đoán tốt hơn, và ứng phó chủ động hơn trước những biến động đang định hình lại trật tự hàng hải khu vực.

Xin trân trọng giới thiệu tới Quý độc giả của Dự án Đại Sự Ký Biển Đông. Chúng tôi xin chân thành cảm ơn sự thấu hiểu cho những thách thức đặc thù của một dự án tri thức độc lập, cũng như sự tin cậy và lòng kiên nhẫn chờ đợi mà Quý độc giả đã luôn dành cho Dự án trong suốt thời gian qua. Và đặc biệt, xin trân trọng cảm ơn các nhà tài trợ đã chung tay duy trì hoạt động của Dự án với sứ mệnh phụng sự đất nước và cộng đồng. Mọi câu hỏi, ý kiến đóng góp xin gửi về email sukybiendong@gmail.com.

Ngày 18 tháng 4 năm 2026,

Phạm Thanh Vân (Dr.rer.nat.)

Thành viên sáng lập Dự án Đại Sự Ký Biển Đông.

---

TÓM LƯỢC CHUYỂN ĐỘNG BIỂN MỞ SỐ 3+4

(Tóm lược phục vụ việc nắm bắt nhanh cục diện. Vui lòng tham chiếu Toàn văn Báo cáo bên dưới cho chi tiết những diễn biến sự kiện, nguồn thông tin và hàm ý chiến lược.)

Trong hai tuần đầu tháng 4 năm 2026, những sự kiện mang tính leo thang đã hội tụ tại ba khu vực địa lý riêng biệt nhưng có liên quan chiến lược chặt chẽ: Biển Đông, Eo biển Đài Loan, và Eo biển Hormuz. Một cách độc lập, mỗi sự kiện tự thân đã là một diễn biến đáng kể. Còn đánh giá tổng thể, chuỗi sự kiện này phản ánh sự suy yếu mang tính cấu trúc của trật tự hàng hải dựa trên luật lệ, vượt quá năng lực ứng phó của ngoại giao đa phương hiện tại.

Trích lược thông điệp thiết yếu

1. Lệnh phong tỏa bằng hải quân của Hoa Kỳ đối với các cảng Iran là sự kiện có hệ quả nghiêm trọng nhất. Lệnh được tuyên bố vào ngày 13 tháng 4 và có sự tham gia của ít nhất 15 tàu chiến, trong đó có một nhóm tác chiến tàu sân bay. Lệnh phong tỏa đã khóa chặt Eo biển Hormuz sang tuần thứ hai liên tiếp. Khoảng 800 tàu thuyền đang bị mắc kẹt trong vùng Vịnh, và số lượt tàu qua lại hàng ngày đã giảm xuống còn một con số, bất chấp một lệnh ngừng bắn ngắn ngủi. Tình trạng này có thể gây ra những tác động lâu dài đối với chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu. Vào ngày 7 tháng 4, Trung Quốc và Nga đã dùng quyền phủ quyết bác bỏ một nghị quyết của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc về hoạt động vận chuyển hàng hải qua Hormuz. Hành động này đã xóa bỏ biện pháp bảo vệ tự do hải hành đa phương cuối cùng còn lại. Các đối tác chủ chốt của Hoa Kỳ từ chối tham gia lệnh phong tỏa, gây rạn nứt liên minh phương Tây vào thời điểm then chốt.

2. Hành vi cưỡng ép của Trung Quốc đối với Philippines tiếp tục tiến hoá thêm hình thức mới. Vào ngày 13 tháng 4, các xét nghiệm trong phòng thí nghiệm do chính quyền Philippines tiến hành đã xác nhận sự hiện diện của xyanua trong các chai lọ bị tịch thu từ tàu sampan Trung Quốc gần tàu BRP Sierra Madre tại Bãi Cỏ Mây. Diễn biến này cấu thành một hình thức cưỡng ép môi trường và sinh học hoàn toàn mới. Việc sử dụng xyanua gây đe dọa trực tiếp đến nguồn cung thực phẩm, sức khỏe nhân viên, hệ sinh thái san hô, và khả năng sinh sống lâu dài của người Philippines tại khu vực. Các công hàm ngoại giao hiện hành, các điều khoản của Bộ Quy tắc Ứng xử (COC), và các tiền lệ trọng tài đều không có cơ chế điều chỉnh cho tình huống này.

3. Việc Malaysia mô tả COC như một vấn đề phải được thực hiện một cách “độc lập quyết liệt” làm phức tạp thêm phản ứng của toàn khu vực. Vào ngày 7 tháng 4, Thủ tướng Anwar đã kêu gọi đẩy nhanh tiến độ đàm phán COC và công khai phản đối “sự can thiệp từ bên ngoài” vào các tranh chấp ở Biển Đông. Lập trường này phản ánh ưu tiên của Kuala Lumpur trong việc để ASEAN đóng vai trò là khuôn khổ chính cho giải quyết tranh chấp. Theo đó, Hoa Kỳ và các đồng minh bị đẩy xuống vai trò hỗ trợ, bất chấp sự cần thiết của những đóng góp có tính răn đe từ phía họ. Căng thẳng chưa được giải quyết giữa vai trò trung tâm của ASEAN và hiệu quả của năng lực răn đe sẽ định hình động lực ngoại giao dẫn tới Hội nghị Thượng đỉnh ASEAN tháng 5.

4. Việc Indonesia phát hiện một phương tiện lặn không người lái (UUV) bị nghi ngờ là của Trung Quốc gần Eo biển Lombok là chỉ dấu cho thấy cho sự mở rộng đáng kể của hoạt động giám sát dưới mặt nước của Trung Quốc vào vùng biển ASEAN. Eo biển Lombok là một điểm hẹp chiến lược có độ sâu lớn, đóng vai trò là tuyến đường thay thế cho Eo biển Malacca. Nếu được xác nhận đây là thiết bị của Trung Quốc và hoạt động không phép, đây sẽ cấu thành hành vi vi phạm chủ quyền của Indonesia và cho thấy rằng năng lực nhận thức dưới mặt nước của Trung Quốc hiện đã bao trùm vùng nước quần đảo của ASEAN. Diễn biến này có hệ lụy đối với tất cả các quốc gia dọc theo chuỗi đảo thứ hai.

5. Đợt tăng cường lực lượng không-hải quân của Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (PLA) xung quanh Đài Loan vào ngày 10 tháng 4 có nhiều khả năng xuất phát từ động cơ chính trị hơn là một chiến dịch thường lệ. Mười bảy lần xuất kích của máy bay PLA đã được ghi nhận, trong đó mười lăm lần vượt qua đường trung tuyến, trong khi ông Tập Cận Bình đang có cuộc gặp với Chủ tịch Quốc Dân Đảng (KMT) Đài Loan Trịnh Lệ Văn. Điều này cho thấy Bắc Kinh đang sử dụng áp lực quân sự như một hình thức truyền tải thông điệp chính trị qua eo biển.

6. Cuộc tập trận “Sea Guardian IV” giữa Pakistan và Trung Quốc đã kết thúc vào ngày 1 tháng 4, với các hoạt động tàu ngầm phối hợp và bắn đạn thật ở khu vực Bắc Biển Ả Rập. Những diễn biến này tạo điều kiện cho Bắc Kinh tiếp cận khu vực bắc Ấn Độ Dương, khu vực ngày càng trở nên quan trọng khi căng thẳng tại Hormuz đòi hỏi phải có các tuyến hàng hải thay thế.

Tải toàn văn Chuyển Động Biển Mở Số 3+4 ở đây.

Chính sách tiếp cận báo cáo và dữ liệu chuyên sâu của Dự Án Đại Sự Ký Biển Đông

Nguyên tắc hoạt động của Dự án Đại Sự Ký Biển Đông.

—————

Dự án Đại Sự Ký Biển Đông tồn tại dựa trên tài trợ của cộng đồng. Nếu quý độc giả muốn có một nguồn thông tin tri thức khách quan, đa chiều dựa trên chiều sâu chuyên môn và dữ liệu có hệ thống, Dự án Đại Sự Ký Biển Đông là một địa chỉ mà mọi người có thể tin tưởng. Hãy chung tay cùng với chúng tôi duy trì Dự án bằng cách tài trợ cho Dự án, và khuyến khích bạn bè, đồng nghiệp cùng tài trợ Dự án. Xem hướng dẫn tài trợ ở đây: https://dskbd.org/tai-tro-cho-du-an/. Báo cáo tài chính sẽ được tổng kết vào cuối mỗi hai năm. Chúng tôi xin trân trọng cảm ơn.