Tác giả: Caleb Larson | 19FortyFive ngày 20 tháng 1 năm 2026

Biên dịch: Lê Lam Kiều | Hiệu đính: Hương Nguyễn | Dự án Đại Sự Ký Biển Đông

Hình ảnh vệ tinh mới cho thấy Trung Quốc đã nối lại hoạt động nạo vét tại Bãi Hải Sâm (Antelope Reef) thuộc quần đảo Hoàng Sa, một chuỗi đảo đang có tranh chấp chủ quyền giữa Việt Nam, Đài Loan và Trung Quốc, nhưng hiện do Bắc Kinh kiểm soát. Những hoạt động này dường như diễn ra sau ngày 15 tháng 10 năm ngoái và phù hợp với một mô hình rộng hơn bắt đầu từ khoảng năm 2013, đạt đỉnh vào giai đoạn 2017 rồi chậm lại. Thông qua bồi đắp các rạn san hô và mở rộng diện tích, chiến dịch này đã tạo điều kiện cho việc xây dựng hạ tầng quân sự như đường băng, cầu cảng nước sâu, nhà chứa máy bay kiên cố, hệ thống radar, tên lửa và các năng lực tác chiến điện tử.

Hoạt động lấn biển xây đảo nhân tạo của Trung Quốc có dấu hiệu sôi động trở lại – Công trình mới được ghi nhận ở Bãi Hải Sâm

Ảnh vệ tinh mới xuất hiện trên Internet trong tháng này cho thấy chiến dịch nạo vét và bồi đắp đảo nhân tạo kéo dài của Trung Quốc vẫn đang tiếp diễn, với hoạt động mới được phát hiện tại Bãi Hải Sâm, thuộc quần đảo Hoàng Sa – một quần đảo mà Việt Nam, Đài Loan và Trung Quốc cùng tuyên bố chủ quyền, song thực tế do Bắc Kinh kiểm soát.

Ảnh vệ tinh do những vệ tinh Sentinel‑2 của Cơ quan Vũ trụ châu Âu (ESA ghi nhận) và được tạp chí Newsweek dẫn lại cho thấy Trung Quốc đã nối lại các hoạt động bồi đắp trên bãi vào một thời điểm nào đó sau ngày 15 tháng 10 năm ngoái.

Bãi Hải Sâm nằm ở Biển Đông, về phía nam và đông của đảo Hải Nam.

Chiến dịch lấn biển xây đảo nhân tạo của Trung Quốc bắt đầu từ khoảng năm 2013 và tăng tốc nhanh chóng cho đến khoảng năm 2017, sau đó dần chững lại. Quá trình quân sự hóa này đã biến những rạn san hô xa xôi, thấp và nhỏ, và những thực thể khác thành các cơ sở có khả năng tiếp nhận lực lượng Trung Quốc.

Về bản chất, các hoạt động bồi đắp đã nâng độ cao của các thực thể đủ để xây dựng hạ tầng không bị ngập khi triều cường. Một số đảo nhân tạo thậm chí có năng lực hỗ trợ hoạt động của máy bay và tàu thuyền thông qua đường băng được xây trên đảo và cảng biển được mở rộng, cùng với các hệ thống radar được lắp đặt và hạ tầng hậu cần phục vụ binh lực.

Phần lớn hoạt động tạo đảo của Trung Quốc diễn ra tại quần đảo Trường Sa, một quần đảo phân tán và có tranh chấp, với các yêu sách chồng lấn từ nhiều quốc gia trong khu vực, bao gồm Brunei, Trung Quốc, Philippines, Đài Loan và Việt Nam.

Trong giai đoạn cao điểm, các thiết bị nạo vét cỡ lớn đã được sử dụng để hút cát, đá và san hô từ đáy biển xung quanh, sau đó đổ lên các rạn san hô để mở rộng diện tích của chúng.

Phần lớn hoạt động nạo vét và xây dựng của Trung Quốc tập trung vào Đá Chữ Thập (Fiery Cross Reef), Bãi Xu Bi (Subi Reef) và Bãi Vành Khăn (Mischief Reef).

Tuyên bố hình thức, thực tế lại khác

Bắc Kinh chính thức khẳng định những hoạt động xây đảo nhân tạo của nước này về cơ bản mang tính dân sự, tập trung vào hỗ trợ hàng hải và an toàn, cải thiện các trạm cứu hộ và phục vụ nghiên cứu khoa học. Tuy nhiên, trên thực tế, sự thật là động thái này lại mang tính quân sự.

Một số đảo nhân tạo do Trung Quốc mở rộng có đường băng đủ dài để chứa không chỉ máy bay chiến đấu mà còn cả máy bay vận tải và chở hàng lớn hơn, với các nhà chứa máy bay kiên cố để bảo vệ chúng.

Một số cầu cảng nước sâu cũng được tối ưu hóa để sử dụng cho tàu chiến và tàu ngầm, bao gồm cả các kho nhiên liệu và đạn dược lớn.

Các đảo cũng được bảo vệ và là nơi đặt các trạm radar, tên lửa đất đối không, vũ khí chống hạm, thiết bị tác chiến điện tử và nhân viên quân sự cần thiết để vận hành các hệ thống này.

Hoạt động lấn biển xây đảo này cũng tương thích với “đường chín đoạn” của Trung Quốc, một yêu sách bao phủ phần lớn Biển Đông và xâm phạm vùng đặc quyền kinh tế của các nước láng giềng Trung Quốc.

Yêu sách này chưa được cộng đồng quốc tế công nhận và trái với phán quyết năm 2016 về Biển Đông của tòa trọng tài Liên Hợp Quốc được thành lập theo Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển (UNCLOS). Vụ kiện đó do Philippines đệ trình chống lại Trung Quốc, nhưng Trung Quốc đã công khai phớt lờ phán quyết và tiếp tục mở rộng việc xây đảo.

Tác động chiến lược

Chiến dịch nạo vét của Trung Quốc đã gây ra những ảnh hưởng đáng kể. Các đảo nhân tạo mở rộng khả năng giám sát cũng như tầm với quân sự của Trung Quốc thêm hàng trăm dặm về phía đông – và quan trọng hơn, xa hơn khỏi lục địa Trung Quốc – và gần hơn với các nước láng giềng của Trung Quốc, đặc biệt là Việt Nam, Philippines, Hàn Quốc và Nhật Bản.

Khả năng giám sát cả trên biển lẫn trên không được mở rộng của Trung Quốc có những tác động sâu sắc đến an ninh khu vực – và đặc biệt là đối với Hoa Kỳ và các đồng minh. Việc Trung Quốc tăng cường sức mạnh quân sự làm phức tạp công tác hoạch định quân sự của các nước khác bằng cách, về bản chất, mở rộng chu vi quân sự của Trung Quốc và đẩy đường ranh giới đó ra xa lục địa hơn.

“Những nâng cấp này nhấn mạnh rằng một chức năng chính của các căn cứ của Trung Quốc là cung cấp khả năng giám sát, trinh sát và thu thập thông tin (ISR) chưa từng có ở Biển Đông, hỗ trợ hoạt động của lực lượng hải cảnh và hải quân Trung Quốc trong thời bình, đồng thời cho phép Bắc Kinh tranh giành việc sử dụng phổ điện từ của các nước khác trong trường hợp xảy ra xung đột,” Sáng kiến ​​Minh bạch Hàng hải châu Á phân tích trong bài bình luận về các diễn biến gần đây khác của Trung Quốc trong khu vực.

“Khi Việt Nam xây dựng cơ sở hạ tầng tại các tiền đồn mới mở rộng của mình, sẽ rất đáng để theo dõi xem liệu nước này có đi theo bước chân của Trung Quốc không – mặc dù Hà Nội có thể dễ dàng bắt kịp quy mô nạo vét của Bắc Kinh hơn là quy mô phủ sóng ISR và tác chiến điện tử (EW),” tổ chức này viết.

Việt Nam và các nước láng giềng khác của Trung Quốc chắc chắn sẽ phản đối hoạt động xây đảo của Bắc Kinh, đặc biệt là khi những công trình này, cùng với hành vi quấy nhiễu của tàu hải cảnh và tàu cá Trung Quốc, đang làm thu hẹp không gian vùng biển truyền thống của họ.

Nhưng những nước này cũng phải cân nhắc cách thức điều chỉnh phản ứng, xét đến lợi ích của họ trong việc duy trì quan hệ ngoại giao và thương mại với người láng giềng lớn mạnh này và sự chênh lệch lớn về sức mạnh hàng hải giữa hai bên.

Caleb Larson là một nhà báo đa phương tiện người Mỹ, hiện đang sống tại Berlin, Đức. Công việc của ông tập trung vào sự giao thoa giữa xung đột và đời sống xã hội, đặc biệt là chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ và an ninh Châu Âu. Ông đã đưa tin từ Đức, Nga và Hoa Kỳ. Gần đây nhất, ông đã đưa tin về cuộc chiến ở Ukraina, tường thuật chi tiết về sự thay đổi liên tục của các chiến tuyến từ Donbas và viết về thiệt hại dân sự và nhân đạo do cuộc chiến gây ra. Trước đó, ông từng là phóng viên quốc phòng cho POLITICO Europe. Bạn có thể theo dõi những tác phẩm mới nhất của ông trên X. Có thể đọc bài viết gốc ở đây.

Lê Lam Kiều là cộng tác viên thử việc, và Hương Nguyễn là cộng sự chính thức tại Dự án Đại Sự Ký Biển Đông.

Nguyên tắc hoạt động của Dự án Đại Sự Ký Biển Đông.

—————

Dự án Đại Sự Ký Biển Đông tồn tại dựa trên tài trợ của cộng đồng. Nếu quý độc giả muốn có một nguồn thông tin tri thức khách quan, đa chiều dựa trên chiều sâu chuyên môn và dữ liệu có hệ thống, Dự án Đại Sự Ký Biển Đông là một địa chỉ mà mọi người có thể tin tưởng. Hãy chung tay cùng với chúng tôi duy trì Dự án bằng cách tài trợ cho Dự án, và khuyến khích bạn bè, đồng nghiệp cùng tài trợ Dự án. Xem hướng dẫn tài trợ ở đây: https://dskbd.org/tai-tro-cho-du-an/. Báo cáo tài chính sẽ được tổng kết vào cuối mỗi hai năm. Chúng tôi xin trân trọng cảm ơn.