Tác giả: Chee Meng Tan | Foreign Policy ngày 11 tháng 5 năm 2026

Lược bình: Hoàng Việt Hải | Dự án Đại Sự Ký Biển Đông

Cuộc chiến tại Iran đã làm được điều mà nhiều thập niên lý thuyết chiến lược không làm được: nó biến điểm yếu năng lượng của Trung Quốc từ một mệnh đề trừu tượng thành một thực tế hiện hữu. Viết từ góc nhìn của một nhà địa kinh tế học có chuyên môn khu vực, Chee Meng Tan đã dùng cuộc phong tỏa Hormuz như một phòng thí nghiệm thực địa để tái định khung một trong những nỗi lo chiến lược lâu đời nhất của Bắc Kinh. Theo Tan, Thế Lưỡng Nan Malacca [马六甲困局], lần đầu được Hồ Cẩm Đào đặt ra năm 2003 như một nỗi sợ phong tỏa hải quân vật lý, đã bị một mối đe dọa tinh vi hơn làm cho lỗi thời: Đó là các điểm nghẽn tài chính. Cuộc khủng hoảng Iran cho thấy rằng Ủy ban Rủi ro Chiến tranh của Lloyd’s (JWC), một ban gồm các nhà bảo hiểm phương Tây không có đại diện Trung Quốc, có thể chặn đứng dòng chảy dầu vào Trung Quốc trên thực tế mà không cần triển khai một chiến hạm nào. Khi phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh cho việc transit qua Hormuz tăng vọt từ 0,25% lên 3–10% giá trị thân tàu chỉ trong một đêm, việc vận chuyển thương mại trở nên không khả thi về tài chính.

Cùng logic đó, tác giả áp dụng trực tiếp cho kịch bản xung đột Đài Loan. Chỉ cần một luận cứ thuyết phục rằng xung đột có thể lan ra Biển Đông là đủ để kích hoạt việc JWC đưa Eo biển Malacca vào danh sách rủi ro. 80% lượng nhập khẩu dầu của Trung Quốc phải đi qua eo biển này, tương đương 7,9 triệu thùng mỗi ngày. Tiền lệ đã từng có vào năm 2005, khi JWC đưa Malacca vào danh sách dựa trên báo cáo về mối đe dọa khủng bố, mặc dù sau đó bị bác bỏ nhưng phí bảo hiểm vẫn tăng cao trong hơn một năm, cho thấy ngưỡng bằng chứng để kích hoạt một đợt niêm yết như vậy thực ra rất thấp.

Theo tác giả, các biện pháp đối phó của Trung Quốc đều không đủ tầm về mặt cấu trúc. Kho dự trữ dầu chiến lược 1,4 tỷ thùng, các đường ống dẫn dầu qua đất liền với tổng công suất khoảng 1,5 triệu thùng/ngày (so với 7,9 triệu thùng/ngày qua Malacca), China P&I Club, và quỹ rủi ro chiến tranh của Hong Kong chỉ bảo hiểm được 10 tàu với mức bảo lãnh 130 triệu USD, không đủ để bù đắp cho một tàu chở dầu hiện đại đơn lẻ có giá 200–300 triệu USD. Ngay cả “hạm đội bóng tối” gồm 900-1.300 tàu cũ cũng là một điểm yếu hơn là giải pháp, bởi Washington đã chứng minh năng lực tháo dỡ từng bước cơ sở hạ tầng hậu cần của nó thông qua các biện pháp trừng phạt nhắm vào thanh tra viên, môi giới, cơ quan đăng ký cờ hiệu và ngân hàng. 

Mặc dù dữ liệu không mới, bài viết đã tái định khung phân tích từ một điểm nghẽn địa lý sang cơ sở hạ tầng tài chính, bao gồm cơ chế niêm yết JWC, phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh, và hệ thống thanh toán bằng USD. An ninh năng lượng của Bắc Kinh bởi vậy có thể bị bắt làm con tin không phải bởi hải quân đối phương, mà bởi các bảng tính phương Tây. Tiền lệ Ukraine, khi Sinopec, CNOOC và PetroChina ngừng nhập dầu thô Nga bằng đường biển trong vòng vài tuần sau khi Washington trừng phạt Rosneft tháng 10 năm 2025 đã cung cấp bằng chứng thực nghiệm trực tiếp về kịch bản này.

Dù vậy, bài viết còn thiếu góc nhìn của các quốc gia ven bờ Malacca – Malaysia, Indonesia và Singapore. Là eo biển quốc tế, Malacca không thể bị đóng cửa đơn phương. Mức độ hợp tác của Malaysia, Indonesia và đặc biệt là Singapore với các biện pháp trừng phạt tài chính của Hoa Kỳ và với các tiêu chuẩn rủi ro chiến tranh do JWC đặt ra sẽ quyết định hiệu lực thực tế của một kịch bản phong tỏa. Singapore, với tư cách là trung tâm bảo hiểm hàng hải lớn nhất khu vực, là biến số quan trọng mà bài viết chưa đề cập.

Chee Meng Tan là nhà địa kinh tế học và phó giáo sư kinh tế kinh doanh tại Đại học Nottingham Malaysia, chuyên về các điểm yếu chiến lược của Trung Quốc và địa chính trị Đông Nam Á. Đọc bài viết gốc ở đây. Một bản PDF được lưu ở đây.

Chính sách tiếp cận báo cáo và dữ liệu chuyên sâu của Dự Án Đại Sự Ký Biển Đông.

Nguyên tắc hoạt động của Dự án Đại Sự Ký Biển Đông.

—————

Dự án Đại Sự Ký Biển Đông tồn tại dựa trên tài trợ của cộng đồng. Nếu quý độc giả muốn có một nguồn thông tin tri thức khách quan, đa chiều dựa trên chiều sâu chuyên môn và dữ liệu có hệ thống, Dự án Đại Sự Ký Biển Đông là một địa chỉ mà mọi người có thể tin tưởng. Hãy chung tay cùng với chúng tôi duy trì Dự án bằng cách tài trợ cho Dự án, và khuyến khích bạn bè, đồng nghiệp cùng tài trợ Dự án. Xem hướng dẫn tài trợ ở đây: https://dskbd.org/tai-tro-cho-du-an/. Báo cáo tài chính sẽ được tổng kết vào cuối mỗi hai năm. Chúng tôi xin trân trọng cảm ơn.