(Tuần từ ngày 2-8 tháng 3 năm 2026)

Tác giả: Mick Ryan | Futura Doctrina

Biên dịch: Hoàng Việt Hải | Dự án Đại Sự Ký Biển Đông

Tóm tắt

Tuần lễ từ ngày 2 tháng 8 tháng 3 năm 2026 tiếp tục cho thấy cuộc chiến ở Ukraina mang một mức độ biến động hoàn toàn không phản ánh những luận điệu về một “cuộc xung đột đóng băng” đang phổ biến ở một số giới. Trên tiền tuyến, lực lượng lục quân Ukraina thể hiện một sự trỗi dậy âm thầm trong khi vẫn giữ vững phòng tuyến trước cỗ máy tấn công của Nga. Lực lượng tấn công tầm xa đã thực hiện một trong những đòn tập kích trên biển có ý nghĩa tác chiến lớn nhất trong cuộc chiến này.

Ngoại giao sụp đổ dưới sức nặng của một cuộc chiến ở Trung Đông mà ít người dự đoán sẽ lan vào trung tâm các cuộc đàm phán hòa bình ở Châu Âu. 300 tù binh chiến tranh Ukraina đã trở về nhà, và Tổng thống Zelenskyy lại một lần nữa đến thăm binh sĩ tuyến đầu của mình, điều mà Putin suốt bốn năm qua không hề tỏ ra có ý định thực hiện.

Tại Thái Bình Dương, Đài Loan đang tập trung tích hợp hệ thống phòng thủ của mình vào một chiến lược phòng thủ Chuỗi đảo thứ nhất rộng lớn hơn, và Trung Quốc đã tạm dừng các đợt xâm nhập đường không vào không phận Đài Loan trong một tuần.

Ukraina

Máy bay không người lái đánh chặn và khoảng trống học hỏi mang tính hệ thống trong các định chế quân sự phương Tây. Tuần này đã phơi bày hoàn toàn mức độ yếu kém của các định chế quân sự phương Tây và Trung Đông trong việc học hỏi từ chiến tranh Ukraina. Tôi đã nhiều lần viết về việc các tổ chức quân sự phương Tây thể hiện một sự [thiếu khiêm tốn] trong học hỏi từ Ukraina, nhưng tuần vừa qua đã cung cấp bằng chứng rõ ràng nhất cho hiện tượng đó.

Vì vậy, diễn biến nổi bật một cách bất thường trong tuần là việc Hoa Kỳ chính thức đề nghị Ukraina hỗ trợ đánh bại các máy bay không người lái của Iran. Khi Hoa Kỳ và Israel tiến hành tấn công Iran ngày 28 tháng 2, Iran đáp trả bằng một loạt đòn đánh bao gồm hơn 500 tên lửa đạn đạo và khoảng 2.000 hệ thống bay không người lái chỉ trong năm ngày đầu tiên, theo Bộ Tư lệnh Trung tâm Hoa Kỳ (CENTCOM). Các hệ thống phòng không của Hoa Kỳ – vốn được thiết kế cho các môi trường đe dọa cuối thế kỷ 20 – đã chật vật chống đỡ trước khối lượng dày đặc của các máy bay không người lái giá rẻ, di chuyển chậm kiểu Shahed. Một cuộc tập kích ở Kuwait đã khiến sáu quân nhân Hoa Kỳ thiệt mạng. Các đòn tấn công bằng UAV cũng đã gây hư hại sở chỉ huy Hạm đội 5 của Hoa Kỳ tại Bahrain. Tờ The Washington Post ngày 5 tháng 3 đưa tin cả Hoa Kỳ và các đồng minh Trung Đông đã tiếp cận Ukraina để tìm kiếm chuyên môn và hỗ trợ thực tế trong việc đối phó các máy bay không người lái Iran.

Zelenskyy đã phản hồi một cách sắc sảo. Ông xác nhận Ukraina sẽ cung cấp hỗ trợ, chỉ đạo các quan chức trình bày các phương án, và thông báo rằng chuyên gia cùng công nghệ Ukraina sẽ được triển khai đến khu vực. Sau đó, ông đưa ra một đề xuất vừa thực dụng vừa tinh tế về mặt ngoại giao: Kyiv đề nghị gửi những hệ thống đánh chặn máy bay không người lái tốt nhất của mình tới vùng Vịnh – để đổi lấy tên lửa phòng không Patriot. “Đó là một trao đổi công bằng,” Zelenskyy nói.

Sự trớ trêu là rất lớn. Ukraina đã phải tự vệ trước các máy bay không người lái Shahed từ năm 2022. Ban đầu Nga nhập khẩu chúng từ Iran. Kể từ đó, Iran ước tính đã cung cấp từ 5.000 đến 10.000 vũ khí loại này cho Moskva, đồng thời Nga cũng tự sản xuất các biến thể cải tiến (dòng Geran) ở trong nước. Qua bốn năm thử nghiệm, sai sót và đúc rút kinh nghiệm, Ukraine đã xây dựng một kiến trúc chống máy bay không người lái đa tầng, tối ưu về chi phí. Trong ít nhất một năm qua, Ukraine đã triển khai các UAV đánh chặn giá rẻ, với chi phí thấp hơn một bậc so với Shahed, như một phần của hệ thống phòng không này. Đó chính xác là những gì mà Hoa Kỳ và một số đối tác của họ đang thiếu ở Vùng Vịnh. CNN ngày 7 tháng 3 đưa tin Hoa Kỳ cũng đã quyết định triển khai hệ thống chống UAV Merops của mình, vốn đã được chứng minh hiệu quả thực chiến khi chống lại UAV Nga ở Ba Lan và Romania, tới Trung Đông, viện dẫn những bài học đúc rút từ chiến trường Ukraina.

Đây là một mối đe dọa từ Iran hoàn toàn có thể dự báo nhưng đã không được người Mỹ và những quốc gia khác đánh giá đúng mức, và hệ quả là họ đã không chuẩn bị đầy đủ. Tuy vậy, ít nhất quân đội Hoa Kỳ cũng đã thể hiện được một phần năng lực học hỏi khi sử dụng các bản sao của Shahed (máy bay không người lái LUCAS) để chống lại Iran. Tình hình ở các quốc gia khác (đặc biệt là Úc) còn tệ hơn nhiều, nơi đang tồn tại một nỗ lực mang tính hệ thống nhằm hạ thấp hoặc phớt lờ việc học hỏi từ Ukraina. Đây là một ví dụ về khoảng trống học hỏi mang tính hệ thống trong các tổ chức quân sự phương Tây, và tuần này, điều đó đã gây tổn hại cho Hoa Kỳ cùng các quốc gia Trung Đông.

Trong trường hợp có ai nghĩ rằng máy bay không người lái đánh chặn là ví dụ duy nhất về sự yếu kém trong học hỏi, thì trong tuần vẫn còn một minh chứng khác về khoảng trống học hỏi mang tính hệ thống này. Một chính khách Anh đến thăm Ukraina đã đăng tweet từ một cơ sở bảo dưỡng khí tài quân sự của Anh chưa từng được công bố trước đó. Trong bốn năm qua, cả Ukraina và Nga đều đã sử dụng các phương pháp định vị địa lý đơn giản và phổ biến, dựa trên các bài đăng trên mạng xã hội (cùng hình ảnh/video trong các bài đăng đó), để hỗ trợ quá trình trinh sát mục tiêu. Vậy mà họ lại không rút ra được bài học này? Kết quả là nhiều khả năng Nga sẽ tấn công địa điểm này, và nhiều sinh mạng nữa có thể bị đe dọa. Tối thiểu, cơ sở này sẽ buộc phải di dời.

Kết lại, phớt lờ các bài học của chiến tranh hiện đại trong một thời đại mà chiến tranh chưa bao giờ hiển hiện trực quan như hiện nay sớm muộn gì cũng sẽ khiến anh phải trả giá. Hoa Kỳ và các nước Trung Đông đã phải học điều này theo cách đau đớn trong tuần qua. Còn những quốc gia nào khác ngoài kia cũng đang cố tình làm ngơ trước những gì Ukraina có thể dạy cho chúng ta?

Các ưu tiên nghiên cứu chiến lược của Lực lượng Vũ trang Ukraina trong năm 2026. Tuần này, Lực lượng Vũ trang Ukraina đã công bố các ưu tiên nghiên cứu cho năm tới. Bản báo cáo nhìn lại năm 2025, ghi nhận rằng:

“Thay đổi chính trong năm 2025 là sự chuyển dịch từ phát triển manh mún sang một hệ thống nhà nước tổng thể… Năm ngoái, Lực lượng Vũ trang Ukraina đã hoàn tất việc hình thành một hệ thống toàn diện cho phép họ phản ứng tức thời trước các thách thức của chiến tranh. Nguyên tắc then chốt là phản hồi hai chiều.”

Các ưu tiên chủ chốt cho tài trợ nghiên cứu (và tỷ lệ ngân sách nghiên cứu tương ứng) năm 2025 gồm có:

• UAV – 28%.

• Hệ thống robot (RCS) – 15%.

• Thông tin liên lạc và bảo mật thông tin – 11%.

• Tác chiến điện tử và các hệ thống đối kháng – 8%.

Năm nay, Lực lượng Vũ trang Ukraina sẽ tập trung vào bốn lĩnh vực chiến lược:

• Hoàn thiện hệ thống quản lý đổi mới sáng tạo.

• Mở rộng quy mô các hoạt động nghiên cứu.

• Triển khai sâu rộng các công nghệ Trí tuệ nhân tạo.

• Tiếp tục phát triển và tích hợp các hệ thống không người lái trong mọi quân, binh chủng.

Thời khắc Phán xét ở Miền Nam: Cuộc Chiến Trên Bộ. Tuần này, Tổng tư lệnh Ukraina, Đại tướng Syrskyi, báo cáo rằng lực lượng Ukraina đã giành lại được nhiều vùng lãnh thổ trong tháng 2 năm 2026 hơn so với phần lãnh thổ mà lực lượng Nga chiếm được trong cùng thời gian. Đây là hiệu suất lãnh thổ tương đối tốt nhất của lực lượng lục quân Ukraina kể từ chiến dịch Kursk vào tháng 8 năm 2024. Ông mô tả lực lượng đã sống sót qua một “trận chiến mùa đông khốc liệt.”

Điều này quan trọng bởi mô thức tiến quân mùa đông của Nga trong vài năm qua vốn nhất quán (và thường gây suy giảm nhuệ khí). Những bước tiến của Ukraina đã phá vỡ mô thức đó, ít nhất là trong năm 2026. Theo Russia Matters, trích chiếu chéo với dữ liệu của Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW), lực lượng Nga chỉ giành được 46 dặm vuông lãnh thổ Ukraine trong giai đoạn từ ngày 3 tháng 2 tới ngày 3 tháng 3 năm 2026, so với 123 dặm vuông trong giai đoạn bốn tuần trước đó. Đà mở rộng lãnh thổ hằng tháng của Nga gần như sụp đổ so với mức đỉnh điểm cuối năm 2025.

Những thắng lợi quan trọng nhất của Ukraine diễn ra ở phía nam, tại các tỉnh Zaporizhzhia và Dnipropetrovsk. Đánh giá ngày 6 tháng 3 của ISW cho rằng kể từ ngày 1 tháng 1 năm 2026, lực lượng Ukraina đã giải phóng được 244 kilômét vuông theo các hướng Hulyaipole và Oleksandrivka, trong khi quân Nga chiếm được 115 kilômét vuông trong cùng khu vực và thời giai. Đây là mức tăng ròng gần 130 kilômét vuông cho Ukraina trên trục tiến công này. Quân Ukraine đã quét sạch các vị trí của Nga ở phía tây sông Haichur và nhiều khả năng đã giải phóng các khu dân cư Ternuvate và Kosivtseve.

Dọc các khu vực phía bắc và phía đông của tiền tuyến, bức tranh mang tính đan xen. Các bản đánh giá hằng ngày của ISW trong tuần ghi nhận bước tiến của Ukraina tại khu vực chiến thuật Kostyantynivka–Druzhkivka và gần Kupiansk, trong khi lực lượng Nga tiếp tục đẩy mạnh tấn công trên các trục Pokrovsk và Slovyansk. Cuộc chiến giằng xé trên bộ ở Donetsk vẫn tiếp diễn.

Dọc theo các khu vực phía bắc và phía đông của tiền tuyến, bức tranh mang tính đan xen. Các bản đánh giá hàng ngày của ISW trong suốt tuần qua đã theo dõi các mũi tiến công của Ukraine tại khu vực chiến thuật Kostyantynivka-Druzhkivka và gần Kupiansk, trong khi lực lượng Nga tiếp tục đẩy mạnh tiến công trên các trục Pokrovsk và Slovyansk. Các cuộc giao tranh tiêu hao giằng co trên bộ ở Donetsk vẫn tiếp diễn.

Tấn công tầm xa. Nga nhiều khả năng đã không đạt được các mục tiêu đặt ra cho chiến dịch tấn công tầm xa bằng tên lửa và máy bay không người lái vào cơ sở hạ tầng năng lượng của Ukraina trong mùa đông 2025–2026. Đánh giá này được củng cố bởi một báo cáo ISW trong tuần, trong đó cũng lưu ý rằng bộ chỉ huy quân sự Nga “tiếp tục vận hành trong một thực tại song song (alternate reality), đề ra những thời hạn phi thực tế, hoàn toàn không phù hợp với năng lực thực tế của Nga trên chiến trường”.

Tổng thống Zelenskyy tuần này cũng cảnh báo rằng Nga có ý định chuyển trọng tâm chiến dịch tấn công sang cơ sở hậu cần và hạ tầng cấp nước của Ukraina khi mùa xuân đến – một bước leo thang tiềm tàng đáng kể có thể đe dọa các chuỗi cung ứng dân sự và khả năng duy trì lực lượng tuyến đầu của Ukraina. Cảnh báo của ông được trích dẫn trong bản đánh giá ngày 2 tháng 3 của ISW, và kể từ đó, nhà chức trách Ukraina đã triển khai các biện pháp gia cố các nút giao đường sắt và cơ sở hạ tầng nước trước nguy cơ bị tấn công.

Sự kiện tấn công tầm xa quan trọng nhất trong tuần diễn ra vào ngày 2 tháng 3, khi lực lượng Ukraina tiến hành một đòn tấn công quy mô lớn bằng máy bay không người lái nhằm vào căn cứ hoạt động chính của Hạm đội Biển Đen Nga tại Novorossiysk. Đây là một đòn tập kích phức tạp, quy mô lớn, một kiểu mẫu mà tất cả chúng ta phải học hỏi.

Theo tờ Ukrainska Pravda, dẫn nguồn từ Cơ quan An ninh Ukraina (SSU), chiến dịch này có sự tham gia của khoảng 200 máy bay không người lái trên không và xuồng tự sát không người lái trên biển, được phối hợp hiệp đồng giữa nhiều cơ quan Ukraina, bao gồm Lực lượng Đặc nhiệm, Lực lượng Biên phòng Nhà nước, Tình báo Quốc phòng và Lực lượng Hệ thống Không người lái. Phía Ukraina tuyên bố đã đánh trúng các tàu hải quân và hệ thống phòng không của Nga, cũng như hạ tầng năng lượng tại cảng dầu Sheskharis.

Đòn đánh then chốt nhằm vào khinh hạm Admiral Essen, một tàu chiến lớp Burevestnik mang tám tên lửa hành trình Kalibr. UNITED24 Media đưa tin phần thượng tầng khu vực giữa tàu đã bị đánh trúng, gây ra một vụ cháy kéo dài 18 giờ. SSU tuyên bố: “Con tàu đã chịu thiệt hại nghiêm trọng đến mức làm suy giảm đáng kể khả năng sử dụng tên lửa hành trình Kalibr. Hiện tại, khinh hạm này không thể tiến hành các đòn tấn công vào lãnh thổ Ukraina.”

Đây là một kết quả tốt. Admiral Essen đã là bệ phóng tên lửa Kalibrtấn công các thành phố Ukraina dai dẳng kể từ năm 2022. Việc con tàu này bị loại khỏi biên đội tấn công của Nga dù chỉ tạm thời tạo những hệ quả tác chiến thực sự. Cùng đợt tấn công đó, mìn quét hạm Valentin Pikul, các tàu hộ vệ chống ngầm Yeysk và Kasimov cũng bị hư hại, một radar dẫn đường thuộc hệ thống phòng không S-300PMU-2 bị đánh trúng, và sáu trong bảy cần nạp dầu tại cảng Sheskharis bị thiêu rụi.

Cuối tuần, lực lượng Ukraina tiếp tục đánh vào một trung tâm UAV Shahed trọng yếu của Nga gần sân bay Donetsk. Cơ sở này được dùng để cất trữ, chuẩn bị và phóng các UAV tấn công nhằm vào Ukraina.

Ý nghĩa chiến lược rộng hơn của các đòn đánh này là một căn cứ ẩn náu khác của Hạm đội Biển Đen giờ không còn là nơi trú ẩn an toàn cho Hải quân Nga. Khả năng của Ukraina trong việc đánh sâu vào các khu vực hậu phương Nga – nơi có hệ thống phòng không, tên lửa và phòng thủ trên không đáng kể – bằng cách sử dụng các bầy UAV đa miền phức hợp là một trong những phát triển quân sự quan trọng nhất của cuộc chiến này. Năng lực tấn công tầm xa của Ukraina – điều mà tôi đã viết suốt ba năm rưỡi qua – tiếp tục trưởng thành.

Và nó mang lại vô số bài học cho các thể chế quân sự khác, nếu họ sẵn lòng và đủ khiêm tốn để học hỏi.

Ngoại giao bị gián đoạn. Tiến trình ngoại giao của chiến tranh Ukraina, vốn đã kéo dài dai dẳng với rất ít tiến triển xuyên suốt Hội nghị “Liên minh những quốc gia sẵn lòng” tại Paris hồi tháng Một và ba vòng đàm phán do Hoa Kỳ làm trung gian, đã đột ngột dừng lại trong tuần này khi chiến tranh chống Iran bùng nổ.

Vòng đàm phán ba bên lần thứ tư giữa đại diện Ukraina, Nga và Hoa Kỳ dự kiến diễn ra ngày 5–6 tháng 3 tại Abu Dhabi. Bloomberg ngày 5 tháng 3 đưa tin Zelenskyy đã chính thức xác nhận các cuộc đàm phán bị hoãn vô thời hạn. “Hiện tại, vì tình hình với Iran, những tín hiệu cần thiết cho một cuộc họp ba bên vẫn chưa xuất hiện. Ngay khi tình hình an ninh và bối cảnh chính trị rộng lớn hơn cho phép nối lại lộ trình ngoại giao ba bên, chúng ta sẽ thực hiện.”

Địa điểm tổ chức đàm phán cũng là một phần của vấn đề. UAE, nước đã đăng cai hai vòng đàm phán trước, phần lớn đã đóng cửa không phận tên lửa đạn đạo và máy bay không người lái của Iran tấn công các quốc gia vùng Vịnh. Thực tế, khi tôi đang viết những dòng này, một vụ tấn công khác nhằm vào sân bay Dubai vừa xảy ra. Tờ Modern Diplomacy đưa tin các quan chức Ukraine đang xem xét địa điểm thay thế cho các cuộc đàm phán, bao gồm Thổ Nhĩ Kỳ và Thụy Sĩ, hai nước trước đây từng đăng cai các cuộc thương lượng liên quan đến xung đột. Tuy nhiên, vấn đề sâu xa hơn của các cuộc đàm phán giờ đây không còn là yếu tố địa lý, mà là “băng thông” chính trị.

Chính quyền Trump, vốn là động lực ngoại giao chủ chốt của tiến trình hòa bình Ukraina, nay đã bị cuốn vào cuộc chiến với Iran. Sự chú ý, nguồn lực và vốn chính trị của Hoa Kỳ đã được chuyển hướng. Zelenskyy đã nói thẳng về rủi ro này: trong cuộc phỏng vấn với tờ Novaya Gazeta Europe, ông cảnh báo rằng một cuộc chiến kéo dài giữa Hoa Kỳ và Iran có thể tước đi của Ukraina những hệ thống phòng không then chốt mà nước này cần để đánh chặn tên lửa Nga, bởi Washington sẽ ưu tiên cung cấp Patriot và các hệ thống đánh chặn khác cho Trung Đông.

Điện Kremlin lập tức khai thác sự gián đoạn này. Bản đánh giá ngày 5 tháng 3 của ISW ghi nhận rằng các quan chức Kremlin đang “tận dụng leo thang căng thẳng ở Trung Đông để thiết lập các điều kiện nhằm đổ lỗi cho Hoa Kỳ về bất kỳ thất bại nào trong tương lai của các cuộc đàm phán hoà bình cho Ukraina.” Giới chức Nga đang cố gắng làm mất uy tín của các nỗ lực trung gian do Washington dẫn dắt bằng cách tô vẽ Hoa Kỳ như một cường quốc hiếu chiến, không đủ tư cách đóng vai trò trung gian hoà giải trung lập.

Triển vọng hòa bình trong năm 2026 đang trở nên kém sáng sủa hơn nữa, dù ngay từ đầu năm tôi đã không trông đợi nhiều.

Đánh giá chiến lược. Ukraina đang thể hiện tốt hơn trên chiến trường so với luận điệu về chiến thắng tất yếu của Nga. Như tôi đã lưu ý trong một bài viết tuần này, các tự sự chiến lược không phải là chiến lược. Nhiều khả năng, Nga sẽ sớm phát động các chiến dịch tấn công mùa xuân trong bối cảnh đã thất bại trong việc đạt các mục tiêu chiến lược đặt ra cho mùa đông. Các nỗ lực ngoại giao, bị gián đoạn bởi chiến tranh với Iran và môi trường an ninh toàn cầu đang thay đổi nhanh chóng, khó có thể đạt được tiến triển đáng kể trong ngắn hạn.

Có ba kết luận đáng lưu ý.

Thứ nhất, hiệu suất tác chiến của quân đội Ukraina đang được duy trì và ở một số khu vực thậm chí đang cải thiện. Đòn tấn công Novorossiysk và các cuộc phản công ở phía nam (nay phần lớn đã tạm dừng do thời tiết quang đãng hơn) đều cho thấy một lực lượng đang học hỏi, thích nghi và liên tục tìm ra cách đánh mới nhằm vào quân Nga. Đây là một quân đội vẫn tiếp tục chịu đòn nhưng vẫn đứng vững và tiếp tục phản kích. Chúng ta có thể học hỏi từ điều đó.

Thứ hai, cánh cửa ngoại giao đang thu hẹp. Cuộc chiến với Iran chưa khai tử tiến trình hòa bình Ukraine, nhưng đã làm gián đoạn tiến trình này tại một thời điểm mang tính bước ngoặt. Dẫu vậy, Nga vẫn chưa cho thấy bất kỳ dấu hiệu nhượng bộ thực chất nào về vấn đề lãnh thổ, vốn là trung tâm của mọi thỏa thuận tiềm tàng. Hoa Kỳ vẫn là nhà trung gian then chốt nhưng hiện đang bận bịu ở mặt trận khác.

Cuối cùng, cuộc chiến mới ở Iran cho thấy năng lực chuyên môn, được đánh đổi bằng xương máu của người Ukraina, có giá trị chiến lược toàn cầu. Kyiv đang tận dụng lợi thế này một cách khôn ngoan để đổi lấy các nguồn lực phòng không từ các quốc gia Trung Đông, và để duy trì vai trò trọng yếu của mình trong mắt một Washington đang ngày càng bị cuốn vào một cuộc chiến khác. Liệu điều này có chuyển hóa thành những lợi ích hữu hình như hệ thống Patriot, hỗ trợ quân sự liên tục, sự cam kết ngoại giao bền vững của Hoa Kỳ, vẫn còn là điều phải chờ xem.

Trung Đông

Vì tôi đã xuất bản một số bài viết về chủ đề này trong tuần, nên bản tin sẽ chỉ tập trung vào các số liệu thống kê của cuộc chiến. Đầu tiên là cập nhật từ Bộ Quốc phòng UAE (tính đến ngày 7 tháng 3) về các đòn tấn công bằng máy bay không người lái và tên lửa nhằm vào quốc gia này kể từ khi cuộc chiến mới với Iran bắt đầu.

Tiếp theo là cập nhật từ Ả Rập Xê-út, cung cấp dữ liệu tương tự. Số vụ tấn công nhằm vào Ả Rập Xê-út thấp hơn hẳn một bậc so với ở UAE. Tuy nhiên, chỉ cần một vài UAV và tên lửa được bố trí chuẩn xác đánh trúng vào các cơ sở sản xuất dầu mỏ cũng đủ để tạo ra những dư chấn trên toàn thế giới.

Cuối cùng là bản đồ thông tin mới nhất từ Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW) về các địa điểm mà lực lượng Hoa Kỳ và Israel đã tiến hành tấn công Iran trong 24 giờ qua.

Thái Bình Dương

Chiến lược tích hợp Chuỗi đảo Thứ nhất. Trong cuộc phỏng vấn với The Japan Times, Ngoại trưởng Đài Loan Lâm Giai Long (Lin Chia-lung) đã trình bày một chiến lược ngoại giao thừa nhận sự thay đổi của môi trường chiến lược. Ông Lâm lập luận rằng để răn đe hiệu quả sự bành trướng của Trung Quốc vào khu vực Thái Bình Dương, cần phải gắn Đài Loan sâu rộng hơn vào các khuôn khổ an ninh Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương, đặc biệt với các đối tác trong Chuỗi đảo thứ nhất. Đây không chỉ là những tuyên bố chính trị mà còn là sự thừa nhận thực tế rằng Đài Bắc không thể chỉ dựa hoàn toàn vào các cam kết an ninh song phương với Hoa Kỳ trong bối cảnh mơ hồ chiến lược hiện nay của Washington.

Ngoại trưởng Lâm kêu gọi tăng cường hợp tác trong chia sẻ tình báo, diễn tập chung, liên kết công nghiệp quốc phòng, liên kết dữ liệu, và xử lý các mối đe dọa hỗn hợp như các hoạt động vùng xám của Trung Quốc. Việc nhấn mạnh các khuôn khổ “tiểu đa phương” phản ánh đánh giá của Đài Loan rằng cấu trúc răn đe phân tán, thông qua nhiều “nút” quan hệ đối tác, mang lại khả năng chống chịu tốt hơn so với việc dựa vào một mối quan hệ đồng minh duy nhất.

Tuy nhiên, chiến lược này phải đối mặt với những rào cản mang tính cấu trúc: Đài Loan thiếu sự công nhận ngoại giao chính thức từ hầu hết các quốc gia trong Chuỗi đảo Thứ nhất, làm hạn chế chiều sâu và mức độ minh bạch của các hoạt động hợp tác an ninh.

Hoạt động quân sự trên không quanh Đài Loan của Trung Quốc giảm cường độ. Tuần này, hoạt động của máy bay quân sự PLA gần Đài Loan thể hiện một mô thức đáng chú ý. Sau tám ngày không phát hiện chuyến bay nào – khoảng gián đoạn dài nhất kể từ khi bắt đầu được theo dõi có hệ thống – các máy bay quân sự Trung Quốc đã nối lại hoạt động ngày 7 tháng 3. Quãng nghỉ này đã dấy lên nhiều suy đoán, từ chu kỳ bảo dưỡng kỹ thuật đến thông điệp răn đe chiến lược có chủ ý. Bộ trưởng Quốc phòng Đài Loan Ngô Chiêu Hòa (Wellington Koo) cảnh báo các nhà lập pháp rằng việc thiếu vắng các đợt xâm nhập đường không không đồng nghĩa với việc PLA không hoạt động, nhấn mạnh rằng hoạt động trên biển của hải quân Trung Quốc vẫn diễn ra liên tục.

Một phân tích về khoảng gián đoạn hoạt động trên không của PLA do Taiwan Security Monitor thực hiện cho rằng:

“Quãng tạm dừng này tất yếu làm dấy lên suy đoán, tuy nhiên nhiều giả thuyết phổ biến hiện chưa được củng cố bởi các mô thức quan sát được và diễn biến khu vực. Giới quan sát đưa ra một số giải thích khả dĩ, bao gồm các chiến dịch đang diễn ra ở Iran, hội nghị thượng đỉnh sắp đến giữa Tổng thống Trump và Tập Cận Bình, khả năng không thể duy trì hoạt động thường xuyên sau một loạt đợt thanh trừng sĩ quan cấp cao, và động thái chính trị nội bộ tại Đài Loan.”

Cập nhật hàng tháng về các động thái không quân và hải quân của PLA quanh Đài Loan. Trong tuần qua, @KTristanTang đã công bố bản cập nhật hàng tháng mới nhất về hoạt động của Trung Quốc quanh Đài Loan. Kết luận của ông: “Hoạt động không quân và hải quân của PLA quanh Đài Loan đã suy giảm, nhưng điều này không nhất thiết hàm ý rằng trạng thái sẵn sàng chiến đấu của quân đội Trung Quốc đã bị suy yếu nghiêm trọng bởi các cuộc thanh trừng gần đây. Thay vào đó, nó dường như phản ánh một sự chuyển dịch trong kế hoạch huấn luyện, hướng tới việc thử nghiệm các phương thức tác chiến liên hợp (joint operational modes).”

An ninh cường quốc tầm trung và chuyến thăm Châu Á – Thái Bình Dương của Carney. Tuần này, Thủ tướng Canada đã thăm khu vực Thái Bình Dương, với các điểm dừng chân tại Úc, Ấn Độ và Nhật Bản. Đề xuất một cách tiếp cận an ninh khu vực theo hướng “cường quốc tầm trung”, ông đang tìm cách giải quyết câu hỏi căn bản đặt ra cho cục diện an ninh Thái Bình Dương: Liệu một mạng lưới các thỏa thuận an ninh tiểu đa phương, phân tán có thể là sự thay thế khả thi cho các liên minh song phương truyền thống đang suy giảm tín nhiệm hay không? Manila, Tokyo, Canberra và Đài Bắc đang xây dựng các mối quan hệ kết nối lẫn nhau chính xác vì các cấu trúc “trục và nan hoa” lâu đời trong khu vực, mà trong đó Hoa Kỳ là thành phần then chốt, dường như ngày càng tỏ ra không đủ.

Tuy vậy, khả năng chống chịu mạng lưới thuộc kiểu hình này phụ thuộc vào năng lực riêng của từng quốc gia và mức độ phối hợp tập thể. Quá trình chuyển dịch từ trạng thái ổn định được Hoa Kỳ bảo đảm sang một hình thái răn đe phân tán hơn trước sự hung hăng của Trung Quốc sẽ hoặc tạo ra cấu trúc an ninh vững chắc hơn, hoặc để lại những khoảng trống nguy hiểm. Các diễn biến tuần này cho thấy các đồng minh và đối tác nhận thức rõ thách thức, nhưng vẫn chưa đầu tư đủ để giải quyết vấn đề.

Chi tiêu quốc phòng của Nhật Bản đã tăng gấp đôi, từ 1% lên 2% GDP, và Thủ tướng Nhật Bản hiện nay đang xem xét tiếp tục tăng ngân sách cũng như sửa đổi hiến pháp. Đáng tiếc là không nhiều quốc gia khác trong khu vực, bao gồm Canada hay Úc, thể hiện mong muốn tăng mạnh chi tiêu quốc phòng hoặc chấp nhận rủi ro chiến lược lớn hơn nhằm răn đe Trung Quốc.

Mick Ryan là cựu Thiếu tướng Lục quân Úc. Là tác giả của nhiều cuốn sách và hiện đang nghiên cứu tại CSIS và Viện Lowy, mối quan tâm của ông tập trung vào chiến tranh, chiến lược quân sự và cách các định chế quân sự có thể chuẩn bị cho tương lai. Hoàng Việt Hải là cộng tác viên Dự án Đại Sự Ký Biển Đông.

Chính Sách Tiếp Cận Báo Cáo Và Dữ Liệu Chuyên Sâu Của Dự Án Đại Sự Ký Biển Đông.

Nguyên tắc hoạt động của Dự án Đại Sự Ký Biển Đông.

—————

Dự án Đại Sự Ký Biển Đông tồn tại dựa trên tài trợ của cộng đồng. Nếu quý độc giả muốn có một nguồn thông tin tri thức khách quan, đa chiều dựa trên chiều sâu chuyên môn và dữ liệu có hệ thống, Dự án Đại Sự Ký Biển Đông là một địa chỉ mà mọi người có thể tin tưởng. Hãy chung tay cùng với chúng tôi duy trì Dự án bằng cách tài trợ cho Dự án, và khuyến khích bạn bè, đồng nghiệp cùng tài trợ Dự án. Xem hướng dẫn tài trợ ở đây: https://dskbd.org/tai-tro-cho-du-an/. Báo cáo tài chính sẽ được tổng kết vào cuối mỗi hai năm. Chúng tôi xin trân trọng cảm ơn.