Tác giả: Sáng kiến Minh bạch Hàng Hải ngày 23 tháng 2 năm 2026

Biên dịch: Hoàng Việt Hải | Viết lời dẫn: Phạm Thanh Vân | Dự án Đại Sự Ký Biển Đông

Lời dẫn: Từ năm 2024, thông qua các Bản Tin Biển Đông và tham luận tại một số hội thảo quốc tế chuyên đề, Dự án Đại Sự Ký Biển Đông đã trình bày dữ liệu và nhận định về chiến lược của Trung Quốc sử dụng sức mạnh tổng hợp của ba lực lượng: dân quân biển, hải cảnh và tàu nghiên cứu khoa học. Sự hiện diện rộng khắp và có hệ thống của những lực lượng này trên khắp Quần đảo Trường Sa và Vùng Đặc Quyền Kinh tế của các quốc gia ven biển như Việt Nam, Philippines, Malaysia và Indonesia được xác định là một bước đi chiến lược nhằm mở rộng quyền kiểm soát trên thực tế (de facto control) mà không kích hoạt ngưỡng đối đầu quân sự.

Dữ liệu hình ảnh vệ tinh toàn cảnh năm 2025 do AMTI công bố một lần nữa xác nhận nhận định này. Lực lượng dân quân biển Trung Quốc gia tăng mức triển khai, đồng thời thể hiện tính phối hợp chặt chẽ với hải cảnh trong các chiến dịch “vùng xám”. Mật độ neo đậu tập trung tại Vành Khăn, và đặc biệt là tại thực thể Ba Đầu trong phạm vi lãnh hải các thực thể Việt Nam đang đóng quân, cùng với sự phân vai chiến thuật tại các điểm nóng, cho thấy đây là mạng lưới triển khai được chỉ huy và điều phối tập trung, không phải hoạt động đơn lẻ hay tự phát.

Có thể nói, dân quân biển là một trong những công cụ then chốt trong chiến lược bình thường hóa kiểm soát không gian biển thông qua sức ép phi quân sự có hệ thống. Các phản ứng bởi vậy cần tính đến bản chất có tổ chức và mang tính chiến lược dài hạn của lực lượng này, thay vì xử lý từng sự vụ đơn lẻ.

—

Đồng Loạt Hiện Diện: Lực lượng Dân quân Biển Trung Quốc năm 2025

Phân tích hình ảnh vệ tinh cho thấy lực lượng dân quân biển Trung Quốc, bao gồm cả thành phần dân quân chuyên nghiệp lẫn ngư dân dân sự thuộc “Đội tàu cá Nòng cốt Trường Sa”, đã triển khai với số lượng cao kỷ lục trên toàn Biển Đông trong năm 2025, tiếp nối mức hoạt động gia tăng đã được ghi nhận trong năm 2024. Mặc dù dân quân biển hiện diện tại tất cả các thực thể mà AMTI đã theo dõi từ năm 2021, dữ liệu cho thấy xu hướng tiếp tục dịch chuyển theo hướng tập trung phần lớn thời gian tại thực thể Vành Khăn và thực thể Ba Đầu.

Mặc dù dân quân biển Trung Quốc là lực lượng tàu thuyền lớn nhất đang hoạt động trên Biển Đông, việc theo dõi hoạt động của lực lượng này gặp nhiều khó khăn do phần lớn các tàu khó nhận diện trên các nền tảng hệ thống nhận dạng tự động (AIS). Nhất quán với các năm trước, AMTI theo dõi hoạt động của dân quân biển thông qua hình ảnh vệ tinh thương mại tại các thực thể mà lực lượng này tập trung neo đậu trong suốt năm 2025. Bộ dữ liệu này đã được mở rộng lên 12 thực thể với sự bổ sung của thực thể Gạc Ma, nơi hình ảnh vệ tinh ghi nhận mức độ tập trung tàu thuyền vừa phải ở phía đông thực thể trong năm vừa qua.

Phần lớn các tàu này là thành viên của Đội tàu cá Nòng cốt Trường Sa, lực lượng có quy mô số lượng lớn hơn thành phần dân quân chuyên nghiệp. Mặc dù theo quy định, các tàu này có thể có chiều dài tối thiểu 35 mét, nhưng trong khuôn khổ nghiên cứu này, chỉ những tàu có chiều dài từ 45 đến 65 mét mới được đưa vào thống kê. Đây là khoảng chiều dài phổ biến nhất của các tàu lưới kéo thuộc dân quân biển Trung Quốc, đồng thời là khoảng kích thước hiếm khi xuất hiện ở các loại tàu khác đang hoạt động trong vùng biển tranh chấp, chẳng hạn như tàu Hải cảnh Trung Quốc (CCG) hay tàu cá của các quốc gia ven biển khác. Tàu dân quân biển được kiểm đếm trung bình bốn lần mỗi tháng tại mỗi thực thể; dữ liệu về số ngày giữa các lần quan sát được nội suy tuyến tính giữa hai lần quan sát gần nhất nhằm bảo đảm tính so sánh chính xác giữa các thực thể.

Nhìn Từ Con Số

AMTI ghi nhận trung bình 241 tàu dân quân biển hoạt động mỗi ngày trong năm 2025, tăng nhẹ so với mức 232 tàu trong năm 2024. Đây là mức cao nhất được ghi nhận từ trước đến nay, và kết luận này vẫn giữ nguyên giá trị ngay cả khi loại trừ thực thể Gạc Ma, vừa được bổ sung vào bộ dữ liệu, khỏi phép tính. Quy luật theo mùa vẫn tiếp diễn như các năm trước: mức độ hiện diện thấp nhất trong giai đoạn từ tháng Một đến giữa tháng Hai, sau đó tăng dần vào mùa xuân khi các tàu ra khơi sau kỳ nghỉ Tết Nguyên Đán. Nhìn tổng thể, hai đợt tăng đột biến đáng chú ý xảy ra tại hầu hết các thực thể, một vào tháng Sáu và một vào cuối tháng Mười Một, lặp lại quy luật đã quan sát được trong các năm trước.

Do thực thể Vành Khăn và thực thể Ba Đầu chiếm tỷ trọng lớn nhất trong tổng số hoạt động dân quân biển được quan sát, các biểu đồ đã được điều chỉnh so với các năm trước nhằm làm nổi bật thực tế rằng hai thực thể này chiếm gần một nửa tổng số lượng tàu được kiểm đếm. Cả hai thực thể có diễn biến theo mùa tương đồng nhau, tuy nhiên số lượng tàu nhìn chung cao hơn một chút so với năm 2024. Tại thực thể Ba Đầu, mức độ hiện diện của dân quân biển đạt đỉnh vào mùa xuân, giảm dần trong suốt mùa hè và đầu mùa thu, rồi tăng nhẹ trở lại vào cuối mùa thu, nhất quán với quy luật đã quan sát trong các năm trước. Thực thể Vành Khăn cho thấy xu hướng tương tự nhưng với mức độ hiện diện tổng thể cao hơn, bao gồm bốn đợt đạt đỉnh riêng biệt với số lượng tàu vượt ngưỡng 200 chiếc, củng cố vai trò của thực thể này như một trung tâm để dân quân biển giám sát các khu vực căng thẳng với Philippines, điển hình là bãi Sabina và Bãi Cỏ Mây.

Các thực thể còn lại cũng ghi nhận mức tăng cả về số lượng tàu trung bình lẫn đỉnh của dân quân biển. Đá Gạc Ma, mới được bổ sung vào bộ dữ liệu năm 2025, ghi nhận mức độ hiện diện dân quân biển ở mức vừa phải nhưng mang tính mùa vụ trong các tháng hè và thu, giai đoạn mà hoạt động này chưa được quan sát trong các năm trước. Thực thể Bãi Kỳ Vân ghi nhận mức tăng rõ rệt về hoạt động, với các đỉnh cao hơn và mức độ hiện diện cơ sở lớn hơn trong suốt cả năm. Đá Thị Tứ cũng ghi nhận mức tăng cả về số lượng tàu trung bình lẫn đỉnh, điều này tương phản rõ nét với sự sụt giảm đáng kể trong hiện diện của Hải cảnh Trung Quốc tại khu vực này trong cùng giai đoạn. Đá Ga Ven đạt mức đỉnh tương đương với năm 2024 nhưng duy trì mức độ hiện diện trung bình hàng ngày cao hơn.

Ngược lại, Đá Chữ Thập là thực thể duy nhất ghi nhận sự sụt giảm mạnh về hoạt động của dân quân biển. Sau khi đạt mức trung bình 32 tàu mỗi ngày trong năm 2024, thực thể này gần như không có sự hiện diện quan sát được của dân quân biển trong năm 2025. Sự sụt giảm này có thể cho thấy việc Bắc Kinh tái phân bổ lực lượng thay vì cắt giảm tổng thể quy mô triển khai dân quân biển, đặc biệt khi xem xét cùng với sự gia tăng đồng thời tại các thực thể khác ở phía đông quần đảo Trường Sa.

So Sánh Hoạt Động Của Hải Cảnh

Mức độ hiện diện của dân quân biển vẫn tương đối thấp tại một số thực thể ghi nhận sự gia tăng đáng kể hoạt động của Hải cảnh Trung Quốc. Tương tự năm 2024, Bãi cạn Scarborough chỉ có một lượng tương đối nhỏ tàu dân quân biển, một quy luật đáng chú ý khi đặt cạnh mức độ hiện diện kỷ lục của Hải cảnh Trung Quốc quanh thực thể này trong năm 2025. Điều này có thể phản ánh rằng lực lượng dân quân chuyên nghiệp, ít về số lượng nhưng có năng lực cao hơn, đảm nhận vai trò tuần tra tại các thực thể tranh chấp căng thẳng như Bãi cạn Scarborough, trong khi các tàu thuộc Đội Nòng cốt Trường Sa neo đậu an toàn tại thực thể Vành Khăn và thực thể Ba Đầu. Bãi Sabina cũng ghi nhận quy mô hiện diện dân quân biển tương đối khiêm tốn, dù thời điểm triển khai có sự khác biệt so với năm 2024. Bãi Cỏ Mây một lần nữa ghi nhận mức hoạt động dân quân biển tối thiểu, nhất quán với các quy luật trước đây, càng rõ rệt hơn khi các hoạt động của Bắc Kinh trong năm qua tập trung chủ yếu quanh và về phía nam Bãi Sabina.

Dữ liệu dân quân biển năm 2025 cho thấy bức tranh tương đồng với năm 2024, song với mức độ hiện diện tổng thể cao hơn một chút trên khắp các thực thể. Thực thể Vành Khăn tiếp tục là nơi tập trung lực lượng dân quân biển lớn nhất của Trung Quốc, tương phản rõ rệt với Đá Chữ Thập, vốn gần như không còn lực lượng này hiện diện. Sự tái phân bổ trong hoạt động của dân quân biển này ít rõ nét hơn nhiều so với sự dịch chuyển trong các tuyến tuần tra của Hải cảnh trong năm qua. Điều này có thể phản ánh giá trị ngày càng suy giảm của Đội Nòng cốt Trường Sa đối với Trung Quốc khi cộng đồng quốc tế đã nhận rõ rằng đây không phải là ngư dân hợp pháp, cũng như sự ưu tiên hàng đầu nhằm duy trì các hoạt động thường trực của Hải cảnh và dân quân chuyên nghiệp quanh Bãi cạn Scarborough và Bãi Sabina.

Hoàng Việt Hải là cộng tác viên và TS. Phạm Thanh Vân là thành viên Dự án Đại Sự Ký Biển Đông.

Chính Sách Tiếp Cận Báo Cáo Và Dữ Liệu Chuyên Sâu Của Dự Án Đại Sự Ký Biển Đông.

Nguyên tắc hoạt động của Dự án Đại Sự Ký Biển Đông.

—————

Dự án Đại Sự Ký Biển Đông tồn tại dựa trên tài trợ của cộng đồng. Nếu quý độc giả muốn có một nguồn thông tin tri thức khách quan, đa chiều dựa trên chiều sâu chuyên môn và dữ liệu có hệ thống, Dự án Đại Sự Ký Biển Đông là một địa chỉ mà mọi người có thể tin tưởng. Hãy chung tay cùng với chúng tôi duy trì Dự án bằng cách tài trợ cho Dự án, và khuyến khích bạn bè, đồng nghiệp cùng tài trợ Dự án. Xem hướng dẫn tài trợ ở đây: https://dskbd.org/tai-tro-cho-du-an/. Báo cáo tài chính sẽ được tổng kết vào cuối mỗi hai năm. Chúng tôi xin trân trọng cảm ơn.