Tác giả: Windward

Biên dịch: Hạo Nhiên | Dự án Đại Sự Ký Biển Đông

Tổng quan

– Các tuyến cáp ngầm dưới biển và đường ống dẫn ngoài khơi đã trở thành mục tiêu chính của hoạt động ngầm có liên hệ với nhà nước và các chiến thuật gây sức ép “vùng xám”.

– Các hành vi phá hoại cơ sở hạ tầng đang gia tăng nhanh chóng, từ các sự cố ở Biển Baltic đến những vụ cắt cáp đáng ngờ và sự xuất hiện của những tàu cá không chỉ đánh cá.

– Các công cụ tình báo hàng hải truyền thống không thể phát hiện các mối đe dọa được che giấu bằng kỹ thuật thao túng tín hiệu AIS hoặc ngụy trang dưới vỏ bọc hoạt động thương mại.

– Việc bảo vệ cơ sở hạ tầng hàng hải trọng yếu đòi hỏi khả năng quan sát liên tục, đa cảm biến – bao gồm SAR (Radar khẩu độ tổng hợp), EO (Quang điện tử), RF (Tần số vô tuyến), phân tích tính xác thực của AIS và phân tích hành vi.

– Tình báo Viễn thám cung cấp khả năng phát hiện độc lập khi AIS bị tắt hoặc bị làm sai lệch, khiến nó đóng vai trò trung tâm trong an ninh cáp ngầm dưới biển.

– Giải pháp Bảo vệ Cơ sở hạ tầng Hàng hải Trọng yếu của Windward kết hợp dữ liệu cảm biến, tình báo về quyền sở hữu, và các mô hình hành vi để phát hiện rủi ro “tiền tác chiến (pre-operational risk), đủ sớm để kịp thời can thiệp.

Tại sao cơ sở hạ tầng hàng hải là mục tiêu chiến lược mới

Cơ sở hạ tầng hàng hải trọng yếu bao gồm các hệ thống giúp các nước kết nối với thế giới và các nền kinh tế có thể vận hành, gồm cáp ngầm viễn thông, đường ống ngoài khơi, mạng lưới năng lượng dưới biển, các kho cảng LNG, và các tuyến điện duyên hải. Cơ sở hạ tầng này vận chuyển 99% dữ liệu toàn cầu, dẫn chuyển các dòng chảy tài chính quốc tế, và hỗ trợ an ninh năng lượng quốc gia. Công chúng hầu như không biết đến chúng, và cũng khó để bảo vệ do quy mô, độ sâu và mức độ dàn trải địa lý của chúng.

Những đặc điểm này khiến chúng trở thành mục tiêu hấp dẫn.

Các tuyến cáp ngầm chạy dài hơn 1,7 triệu km dưới lòng đại dương, thường nằm ở những vùng nước nông hoặc ít được giám sát, nơi tàu thuyền có thể tiếp cận mà không gây nghi ngờ. Các đường ống, giàn khoan ngoài khơi, và hệ thống kết nối năng lượng cũng đối mặt với các rủi ro tương tự, vì chúng luôn trong tình trạng lộ thiên, khó giám sát liên tục, và dễ dàng bị tiếp cận dưới vỏ bọc của các hoạt động hàng hải thường nhật.

Các sự cố gần đây ở Biển Baltic, bao gồm việc hư hại tuyến cáp ngầm Thụy Điển–Estonia và các hoạt động gần các mạng lưới ngầm của Châu Âu (bị nghi là có liên quan đến nhà nước nào đó), cho thấy mức độ dễ bị tổn thương của các hệ thống này trước sự can thiệp từ bên ngoài. Sự cố Matsu năm 2023 tại Đài Loan là minh chứng rõ ràng về hậu quả thực tế: sau khi hai tàu Trung Quốc phá hoại cả hai tuyến cáp phục vụ quần đảo, 13.000 cư dân gần như mất kết nối internet trong 50 ngày. Hoạt động ngân hàng bị đình trệ, các dịch vụ trực tuyến sụp đổ, thậm chí liên lạc khẩn cấp cũng bị suy giảm, tất cả xảy ra không cần đến một thiết bị nổ hay hành động gây hấn công khai nào. Đây vẫn là một trong những ví dụ rõ nhất cho thấy việc gián đoạn cáp ngầm dưới biển có thể tạo ra một cuộc khủng hoảng chiến lược dưới vỏ bọc của một tai nạn.

Đối với các chính phủ, mối đe dọa được nhân lên gấp bội không chỉ bởi quy mô rộng lớn của cơ sở hạ tầng dưới biển, mà còn bởi thực tế là bất kỳ thiệt hại nào cũng có thể trông giống như một tai nạn, không để lại thủ phạm rõ ràng và thể quy trách nhiệm. Một tàu kéo neo hoặc lý do “vướng ngư cụ” có thể che giấu hành vi thăm dò hoặc phá hoại có chủ ý, giúp các tác nhân được hậu thuận bởi nhà nước nào đó dễ dàng phủ nhận hợp lý, trong khi các chính phủ phải giải quyết hậu quả.

Một con tàu có thể lảng vảng trên một tuyến cáp trong nhiều giờ trong khi vẫn tỏ ra tuân thủ tuyệt đối trên hệ thống. Các đội tàu cá có thể chậm rãi triển khai các công việc “thường lệ” đồng thời đóng vai trò dò sát. Thao túng vị trí (GNSS) có thể hoàn toàn che giấu việc tiếp cận gần với cơ sở hạ tầng. Những hành vi này trông có vẻ bình thường trừ khi chính phủ có Tình báo Viễn thám, để làm rõ ý đồ cần phải có phân tích hành vi, và khả năng giám sát đa cảm biến.

Trong một thế giới mà an ninh cáp ngầm dưới biển trực tiếp ảnh hưởng đến an ninh quốc gia, khả năng chống chịu của nền kinh tế, và sự ổn định chiến lược, tình báo hàng hải phải phát triển từ việc giám sát lưu lượng sang bảo vệ cơ sở hạ tầng.

Làn sóng phá hoại gia tăng: Từ Biển Baltic đến các vụ cắt cáp toàn cầu

Trong vài năm qua, cơ sở hạ tầng hàng hải trọng yếu đã trở thành mục tiêu hàng đầu của các hoạt động vùng xám. Trên khắp Châu Âu và xa hơn nữa, các tuyến cáp ngầm dưới biển và mạng lưới ngoài khơi gặp phải ngày càng nhiều những sự cố đáng ngờ. Ở Biển Baltic, việc hư hại các tuyến kết nối giữa Thụy Điển, Estonia và Phần Lan đã dẫn đến nhiều cuộc điều tra ở cấp quốc gia, mỗi cuộc điều tra đều chỉ ra những chuyển động tàu thuyền đáng ngờ và khả năng có sự can thiệp được nước nào đó hậu thuẫn. Ở những nơi khác, các vụ cắt cáp không rõ nguyên nhân trên các tuyến cáp toàn cầu, bao gồm cả Địa Trung Hải và Biển Đỏ, cũng dấy lên những lo ngại tương tự.

Điểm chung của các sự kiện này chính là hành vi phía sau chúng. Các tàu thể hiện những mô hình giống với hoạt động do thám tiền tác chiến (pre-operational surveillance): thời gian lảng vảng kéo dài ngay trên các tuyến cáp, di chuyển tốc độ chậm dọc theo hành lang cơ sở hạ tầng, trở đi trở lại những điểm nhất định, và sử dụng không nhất quán về danh tính hoặc AIS để che giấu việc tiếp cận gần.

Hoạt động của một số tàu cá và tàu hàng có liên hệ với Nga minh họa rõ kiểu hành vi này trong thực tế. Các cuộc điều tra về những đội tàu gắn với Murman Seafood và Norebo Group – vốn đã bị trừng phạt hoặc bị cảnh báo do quan ngại về hoạt động kép – đã phát hiện các di chuyển chậm lặp đi lặp lại trên các mạng lưới cáp ở Bắc Âu và Bắc Đại Tây Dương, những lần đổi hướng không hợp lý, cùng các mối quan hệ sở hữu mờ ám kết nối nhiều tàu với cùng một nhà điều hành. Mỗi sự cố riêng lẻ có thể trông vô hại, nhưng khi đặt cùng nhau, chúng tạo thành một dạng thức phối hợp tập trung vào cơ sở hạ tầng.

Những trường hợp này phản ánh một dịch chuyển rộng hơn: các đối thủ đang khai thác tàu thương mại có vỏ bọc hợp lý để tiến hành do thám hoặc chuẩn bị cho hành vi phá hoại cơ sở hạ tầng, khiến việc quy trách nhiệm trở nên khó khăn hơn và thời gian phản ứng ngắn lại. Mối đe dọa tăng lên do chúng hoàn toàn hòa vào lưu thông hàng hải thông thường, trừ khi chính phủ sở hữu năng lực tình báo đa cảm biến để phát hiện ý đồ từ sớm.

Tại sao giám sát cáp ngầm dưới biển lại khó như vậy?

Bảo vệ cáp ngầm dưới biển là một thách thức đặc thù vì các hoạt động đe dọa chúng trông gần như giống hệt các hoạt động diễn ra xung quanh chúng mỗi ngày. Những tuyến này nằm dưới các ngư trường nhộn nhịp, hành lang vận tải hàng hóa, và các làn đường dịch vụ, nghĩa là một con tàu có thể nằm ngay trên cơ sở hạ tầng trọng yếu mà không gây nghi ngờ. Ngay cả hoạt động do thám có chủ ý cũng có thể bắt chước các hoạt động thông thường vì các lượt di chuyển chậm giống như đang kéo lưới, thả trôi thì giống như do ảnh hưởng của thời tiết, và thả neo có thể biện hộ là “tình cờ”.

Giám sát truyền thống dựa trên sự hợp tác, nhưng các tác nhân nhằm vào cơ sở hạ tầng hàng hải trọng yếu không cần tắt AIS để giấu mình. Họ chỉ cần hòa vào chuyển động chung của môi trường xung quanh.

Đây chính xác là những gì các đội tàu có liên hệ với Nga thể hiện gần đây. Hoạt động của họ hòa lẫn vào cách thức thông thường của hoạt động hàng hải, khiến gần như không thể phân biệt được di chuyển vô hại với hành vi do thám:

– Di chuyển chậm giống như đang kéo lưới, nhưng lại đi đúng theo các hành lang cáp trên bản đồ.

– Dừng lâu trên các hệ thống ngầm dưới biển, được nguỵ biện là thả trôi, kiểm tra thiết bị, hoặc trì hoãn do thời tiết.

– Quay lại cùng một tọa độ nhiều lần cách nhau vài tuần – phù hợp với việc lập bản đồ tác chiến chứ không phải chu kỳ đánh bắt.

– Những sai lệch nhỏ trên AIS cho thấy vị trí tàu thuyền ngay trên các tuyến cáp có giá trị cao.

– Khi phân tích mối quan hệ sở hữu giữa những tàu thuyền có vẻ không liên quan bằng Phân tích Liên kết Trực quan, cho thấy hoạt động của chúng có tính phối hợp với nhau.

– Các lộ trình hoàn toàn tuân thủ theo AIS, không có hoạt động ẩn hay khoảng trống dữ liệu, thực ra là che giấu hành vi sau này được chứng minh là có rủi ro cao.

– Một con tàu lảng vảng phía trên tuyến cáp Sea Me We 5 ở Đông Địa Trung Hải trong 4 giờ trước khi tuyến cáp bị cắt, hàm chỉ hoạt động do thám. Nguồn: Nền tảng Windward Maritime AI™.

Những hình thái này cho thấy thách thức cốt lõi trong việc bảo vệ cáp ngầm dưới biển: các mối đe dọa được làm cho có vẻ bình thường. Nếu không có Tình báo Viễn thám để xác minh độc lập về vị trí và hành vi, các chính phủ chỉ nhìn thấy sự dịch chuyển, chứ không thấy được ý đồ.

Những gì các chính phủ cần để bảo vệ cơ sở hạ tầng hàng hải trọng yếu

Việc bảo vệ cáp ngầm dưới biển, đường ống, mạng lưới năng lượng dưới biển, và các giàn khoan ngoài khơi đòi hỏi khả năng quan sát tương xứng với quy mô và sự tinh vi của các mối đe dọa nhắm vào chúng. Với hàng triệu km cáp ngầm dưới biển và hàng nghìn km đường ống băng qua các vùng biển tấp nập, các chính phủ không thể chỉ dựa vào tuần tra, tín hiệu AIS hợp tác, hoặc hình ảnh vệ tinh rời rạc. Môi trường này đơn giản là quá rộng lớn, quá nhộn nhịp, và quá dễ bị lợi dụng.

Các tác nhân đe dọa hiểu rõ điều này.

Họ hòa trộn hoạt động do thám vào hoạt động hàng hải đông đúc thông thường, che mờ sự phối hợp. Những chiến thuật này hiệu quả vì chúng khai thác những điểm mù trong các mô hình giám sát truyền thống

Để khắc phục những điểm mù này trên quy mô lớn, các chính phủ cần một khung tình báo đa cảm biến, giúp kết hợp các phát hiện độc lập, bối cảnh hành vi, sự thật về quyền sở hữu, và khả năng quan sát ở cấp độ mạng lưới thành một bức tranh vận hành toàn cảnh.

Khung Tình báo Chính phủ Cần

Năng lực	Cung cấp điều gì	Tại sao Chính phủ Cần
Tình báo Viễn thám (SAR, EO, RF)	Phát hiện độc lập về sự hiện diện, hoạt động, và tín hiệu phát của tàu trong mọi thời tiết, bóng tối, hay trạng thái AIS.	Cho phép giám sát hàng triệu km cơ sở hạ tầng mà không phụ thuộc vào AIS hay phạm vi tuần tra.
Phân tích Tính xác thực AIS	Xác thực vị trí đã khai báo, lộ trình và các cuộc cập cảng so với dữ liệu cảm biến và logic thương mại dự kiến	Phơi bày sự “tuân thủ giả tạo”, thao túng định vị (GNSS) và các lộ trình giả được tạo ra để che giấu việc tiếp cận các đường cáp.
Phân tích Hành vi	Xác định các mô hình không khớp với hoạt động đánh cá, vận tải hoặc quá cảnh thông thường.	Phân biệt chuyển động thường nhật với hoạt động do thám, chẳng hạn như việc tàu quay lại nhiều lần hoặc dừng lâu bất thường.
Tình báo Sở hữu & Phân tích Liên kết	Lập bản đồ các nhà vận hành, chủ sở hữu hưởng lợi và mối quan hệ giữa các đội tàu.	Phát hiện khi nhiều tàu đang hành động phối hợp, ngay cả khi từng tàu riêng lẻ trông có vẻ bình thường.
Tình báo Cấp độ Mạng lưới	Kết nối các hành vi giữa các tàu, khung thời gian và khu vực.	Làm lộ diện việc do thám, các chuyển động đồng bộ, và những mô hình báo hiệu hoạt động được nhà nước hậu thuẫn.

Tại sao hợp nhất đa cảm biến giải quyết vấn đề quy mô

Không một nguồn đơn lẻ nào có thể tự mình bảo vệ cơ sở hạ tầng hàng hải trọng yếu. Nhưng khi các lớp này được kết nối, các chính phủ sẽ có được:

– Khả năng quan sát độc lập trên các vùng biển rộng lớn, nơi các mối đe dọa ẩn mình ngay trước mắt.

– Giám sát bền bỉ, liên tục mà không phụ thuộc vào phát tín hiệu hợp tác hay tuần tra gần.

– Độ rõ tín hiệu giúp xuyên qua lưu lượng tàu cá, các tuyến hàng hóa, và nhiễu động theo mùa.

– Phát hiện sớm các hành vi do thám trước khi thiệt hại xảy ra.

– Quy trách nhiệm có cơ sở hành động (actionable attribution), bởi vì danh tính, hành vi và quyền sở hữu được khớp nối thành một bức tranh mạch lạc.

Đây là hoạt động giám sát và xác minh ở quy mô lớn, được xây dựng để phát hiện ý đồ trong những môi trường mà hoạt động thù địch được làm cho giống như hoạt động thường ngày.

Vai trò của các liên minh và hợp tác an ninh hàng hải chung

Bảo vệ cơ sở hạ tầng hàng hải trọng yếu là vấn đề vượt ngoài khả năng của bất kỳ quốc gia đơn lẻ nào. Các tuyến cáp ngầm, đường ống, và liên kết năng lượng ngoài khơi đều chạy qua các biên giới, và những chiến thuật được sử dụng để thăm dò hoặc phá hoại chúng cũng hoạt động như vậy. Đây là lý do tại sao các liên minh khu vực đang nhanh chóng trở thành trụ cột của an ninh cơ sở hạ tầng.

NATO, Lực lượng Viễn chinh Chung (JEF), và các đối tác vùng Baltic – Bắc Âu hiện đang phối hợp giám sát, chia sẻ thông tin tình báo, và ứng phó tại những khu vực có nguy cơ cao nhất. Sự cố tại tuyến kết nối Thụy Điển – Estonia và các hoạt động tương tự ở Bắc Đại Tây Dương đã thúc đẩy những nỗ lực này, buộc các chính phủ phải chuyển từ việc giám sát đơn lẻ sang nhận thức tình huống chung.

Đối với các liên minh này, điều cần thiết là: cảm biến giám sát nhiều khu vực tài phán, các mô hình hành vi sử dụng cùng một ngôn ngữ chung, và thông tin tình báo có thể phát hiện các mối đe dọa mạng lưới đủ sớm để hành động.

Đây là hướng đi mà việc bảo vệ cơ sở hạ tầng hàng hải trọng yếu đang tiến tới: tập thể, đa cảm biến, và dựa trên thông tin tình báo.

Giải pháp bảo vệ cơ sở hạ tầng hàng hải trọng yếu của Windward

Cơ sở hạ tầng hàng hải trọng yếu không thể được bảo vệ chỉ với AIS, và cũng không thể được bảo vệ chỉ bằng các phát hiện từ đài quan sát truyền thống, báo cáo chậm trễ, hoặc điều tra thủ công. Các chính phủ cần một môi trường tình báo được kết nối, không phụ thuộc vào một loại cảm biến duy nhất. Windward cung cấp nền tảng đó.

Giải pháp Bảo vệ Cơ sở hạ tầng Hàng hải Trọng yếu của Windward kết hợp Tình báo Viễn thám, phân tích hành vi, và thông tin tình báo về quyền sở hữu thành một bức tranh vận hành thống nhất có thể phát hiện các mối đe dọa từ rất sớm trước khi chúng leo thang. SAR, EO và RF cung cấp các phát hiện độc lập; Maritime AI™ liên kết chúng với phân tích tính xác thực AIS, mô hình hóa thói quen hoạt động, và các thông tin sâu ở cấp độ mạng lưới; và MAI Expert™ chuyển đổi các hoạt động phức tạp thành thông tin tình báo rõ ràng, sẵn sàng cho việc ra quyết định.

Đây là sự khác biệt trong bối cảnh cơ sở hạ tầng: Windward không chỉ hiển thị các tàu thuyền – mà còn cho thấy ý đồ, mạng lưới, và hành vi do thám, giúp các cơ quan hữu quan phân biệt được hoạt động di chuyển hợp pháp với các hoạt động tập trung vào cơ sở hạ tầng trên những vùng rộng lớn.

Với một bức tranh hợp nhất duy nhất có thể mở rộng qua biên giới, các khu vực tài phán, và các đối tác tình báo, các chính phủ cuối cùng có thể giám sát không chỉ lưu thông mà còn cả những hoạt động đằng sau nó, những yếu tố quyết định việc các tuyến cáp, đường ống, và tài sản ngoài khơi có được bảo vệ an toàn hay không.

Windward là công ty về Maritime AI™, chuyên cung cấp thông tin tình báo đa nguồn trên quy mô lớn cho mọi hoạt động hàng hải. Hạo Nhiên là cộng sự khách mời của Dự án Đại Sự Ký Biển Đông. Bài viết gốc được đăng ở đây.

Tuyên bố lợi ích: Mặc dù trong bài viết trên có nội dung quảng bá giải pháp và dịch vụ của công ty Windward, Dự án Đại Sự Ký Biển Đông hoàn toàn không nhận lợi ích tài chính nào liên quan tới Windward khi quyết định dịch bài viết trên. Chúng tôi dịch bài viết dựa trên kinh nghiệm thực tiễn trong quá trình sử dụng các công nghệ viễn thám để theo dõi tàu thuyền trên biển, và có cùng chung quan điểm với bài viết rằng cần hợp tác nhiều phương pháp khác nhau, điều mà chúng tôi đã thực hiện một cách thủ công để có những dữ liệu đáng tin cậy đạt chuẩn nghiên cứu. Về sâu xa, bản dịch trên nằm trong nỗ lực cung cấp tri thức và hiểu biết của chúng tôi đáp lại những khoản tài trợ tâm huyết từ độc giả đã dành cho Dự án Đại Sự Ký Biển Đông để tiếp cận dữ liệu và công nghệ viễn thám trong thời gian vừa rồi.

Nguyên tắc hoạt động của Dự án Đại Sự Ký Biển Đông.

—————

Dự án Đại Sự Ký Biển Đông tồn tại dựa trên tài trợ của cộng đồng. Nếu quý độc giả muốn có một nguồn thông tin tri thức khách quan, đa chiều dựa trên chiều sâu chuyên môn và dữ liệu có hệ thống, Dự án Đại Sự Ký Biển Đông là một địa chỉ mà mọi người có thể tin tưởng. Hãy chung tay cùng với chúng tôi duy trì Dự án bằng cách tài trợ cho Dự án, và khuyến khích bạn bè, đồng nghiệp cùng tài trợ Dự án. Xem hướng dẫn tài trợ ở đây: https://dskbd.org/tai-tro-cho-du-an/. Báo cáo tài chính sẽ được tổng kết vào cuối mỗi hai năm. Chúng tôi xin trân trọng cảm ơn.